Ale zbaw nas ode złego

Elż­bie­ta nie zno­si­ła wizyt w mia­stach. Nie cier­pia­ła tłu­mów, gwaru, stu­ko­tu wozów, ryku za­rzy­na­nych zwie­rząt, wszech­obec­ne­go smro­du, rynsz­to­ków peł­nych naj­gor­sze­go pa­skudz­twa, jakie czło­wiek jest w sta­nie wy­two­rzyć. A naj­bar­dziej nie­na­wi­dzi­ła tych, któ­rzy za nic mieli za­sa­dę, by ostrzec po­ru­sza­ją­cych się piesz­ni­kiem przed wy­la­niem nie­czy­sto­ści z okna.

Nie­ste­ty sy­tu­acja zmu­sza­ła ją do częst­szych od­wie­dzin Boch­ni. W całym dwu­dzie­sto­ośmio­let­nim życiu nie przy­szło jej jesz­cze mie­rzyć się z ta­ki­mi prze­ciw­no­ścia­mi. Coraz trud­niej było wy­ży­wić się z ogród­ka i pola przy­le­ga­ją­ce­go do jej sa­mot­ni w gó­rach. Już dru­gie lato z rzędu padał bez­li­to­sny deszcz, nisz­cząc wszyst­ko, co miało od­wa­gę odbić się od ziemi. W ostat­nich dniach pa­da­ło tak sro­dze, że łany zboża legły przy­gię­te do ziemi, jakby prze­szedł przez nie wście­kły ol­brzym. Więk­szość za­pa­sów w spi­żar­ni zgni­ła.

Ere­mit­ka szła żwawo, chcąc jak naj­szyb­ciej do­trzeć do targu. Jedną ręką trzy­ma­ła kur­czo­wo ka­le­tę, drugą na­cią­ga­ła habit na głowę, chro­niąc się przed rzę­si­sty­mi stru­ga­mi desz­czu. Za­mie­rza­ła wy­mie­nić wła­sno­ręcz­nie zro­bio­ną tu­ni­kę na, cho­ciaż­by, pół korca żyta, albo wór so­cze­wi­cy… i wra­cać do sie­bie. Służ­ba Bogu nie była je­dy­ną przy­czy­ną jej pu­stel­ni­cze­go życia.

Na­resz­cie cia­sne ulicz­ki roz­stą­pi­ły się przed nią i uka­za­ły upra­gnio­ny plac. Uj­rza­ła kilka kra­mów, na szczę­ście nie wszy­scy han­dla­rze zlę­kli się desz­czu. Albo po pro­stu nie mieli in­ne­go wyj­ścia. Tak jak ona.

Przy­spie­szy­ła kroku i za­uwa­ży­ła ludzi tło­czą­cych się na rynku, usta­wio­nych w okrę­gu wokół cze­goś na środ­ku. Za­cie­ka­wio­na po­de­szła bli­żej.

W pew­nym mo­men­cie za­trzy­ma­ła się gwał­tow­nie: nagły smród ude­rzył bez­li­to­śnie w noz­drza. Po­my­śla­ła, że chyba nigdy nie przy­zwy­czai się do za­pa­chu ludzi. Za­tka­ła nos i przez dłuż­szą chwi­lę klu­czy­ła wokół ciżby. W końcu zna­la­zła ide­al­ne miej­sce, gdzie odór nie był tak do­kucz­li­wy, a jed­no­cze­śnie obiekt za­in­te­re­so­wa­nia tłumu wi­docz­ny.

Na środ­ku placu uło­żo­no stos, lecz win­ne­go Elż­bie­ta nie do­strze­gła. Sta­wa­ła na pal­cach, wy­chy­la­ła głowę, ale nadal nie wi­dzia­ła nic oprócz stosu.

Co oni, dziec­ko ska­za­li? Bój­cie się Boga… – po­my­śla­ła.

Mię­dzy gło­wa­mi ga­piów do­strze­gła jakiś ruch. Przed sto­sem sta­nął, są­dząc po odzie­niu, urzęd­nik są­do­wy. Roz­wi­nął per­ga­min, by od­czy­tać wyrok.

– Oskar­żo­ny winny jest pod­ło­że­nia ognia pod sie­dem do­mostw tuże, mie­ście Boch­ni oraz na sku­tek tego do­pro­wa­dze­nia do śmier­ci czło­wie­ka, Mie­czy­sła­wa Je­zior­ne­go, ojca, brata, syna i na­sze­go są­sia­da. Wszyst­kie znaki na nie­bie i ziemi wska­zu­ją, że zwie­rzę jest cho­wań­cem tu­dzież sługą na­sze­go naj­więk­sze­go wroga – sza­ta­na, który sprze­ci­wił się woli Boga. Na mocy prawa bo­skie­go i ludz­kie­go, ex auc­to­ri­ta­te sądu miej­skie­go, ska­zu­ję tegoż… – tu urzęd­nik się za­wa­hał – ptaka na karę sto­sow­ną do jego prze­wi­ny, to jest spa­le­nie na sto­sie.

Krzy­ki ra­do­ści, pię­ści w górze. Elż­bie­ta nie była pewna, czy do­brze usły­sza­ła wyrok. Chcieli spa­lić ptaka? Ptak pod­ło­żył ogień? Czy ich wszyst­kich dia­beł opę­tał?

Tłum sta­now­czo do­ma­gał się spa­le­nia zwie­rzę­cia. Elż­bie­tę ogar­nął nie­przy­jem­ny żar, zimny i go­rą­cy jed­no­cze­śnie. Czuła, że musi coś zro­bić. Nie zwa­ża­jąc na smród i bli­skość ludzi, prze­py­cha­ła się łok­cia­mi, by do­trzeć do środ­ka placu. Nie prze­pra­sza­ła, gdy trą­ci­ła kogoś łok­ciem w twarz, jej rów­nież nikt nie prze­pro­sił za mocne pchnię­cie w ramię. Do nosa ere­mit­ki do­tarł swąd spa­le­ni­zny; już wręcz ko­pa­ła ludzi, chcia­ła tylko do­trzeć do stosu, prze­rwać to okrut­ne wi­do­wi­sko…

– Prze­stań­cie! – krzyk­nę­ła, ale za­głu­szy­ło ją wycie tłumu. Nie wie­dzia­ła, czy bar­dziej prze­ra­żał ją sam wyrok, czy nie­na­wiść wy­do­by­wa­ją­ca się z dzie­sią­tek gar­deł.

Na­resz­cie udało się prze­bić przez ga­wiedź, ale nie­ste­ty było już po wszyst­kim.

Ogień tra­wił pod­nó­że stosu. Mię­dzy pło­mie­nia­mi uka­za­ło się coś nie­wiel­kie­go i zwę­glo­ne­go, co jesz­cze przed chwi­lą było pta­kiem.

Elż­bie­ta długo wpa­try­wa­ła się w ten smut­ny obraz. Z za­du­my wy­rwał ją do­pie­ro dzwon bi­ją­cy z wieży po­bli­skie­go ko­ścio­ła. Wtedy spo­strze­gła, że tłum opu­ścił plac.

Ru­szy­ła w po­szu­ki­wa­niu noc­le­gu.

 

 

Noc by­ła­by cicha i spo­koj­na, gdyby ten prze­klę­ty deszcz w końcu prze­stał padać. Gęste kro­ple obi­ja­ły się o belki, prze­dzie­ra­ły przez dach go­spo­dy, ka­pa­ły na kle­pi­sko. Nie­szczel­ne ścia­ny prze­pusz­cza­ły wiatr, a jakby tego wszyst­kie­go było mało, to po­dusz­kę, na któ­rej Elż­bie­ta pró­bo­wa­ła wy­god­nie się uło­żyć, z pew­no­ścią wy­peł­nio­no słomą, a nie gę­si­mi pió­ra­mi.

Jed­nak nie brak wygód był po­wo­dem jej bez­sen­no­ści. Nie mogła wy­rzu­cić z głowy ob­ra­zu zwę­glo­ne­go ptaka, a ra­czej tego, co po nim zo­sta­ło. Elż­bie­ta ko­cha­ła zwie­rzę­ta chyba nawet moc­niej niż świę­ty Fran­ci­szek z Asyżu, choć oczy­wi­ście nigdy nie od­wa­ży­ła­by się po­wie­dzieć tego na głos. Miesz­ka­jąc poza mia­stem, rza­dziej mie­wa­ła stycz­ność z taką bez­względ­no­ścią, jak cho­ciaż­by te tor­tu­ry, które wy­da­rzy­ły się przed za­cho­dem słoń­ca. Nie była przy­zwy­cza­jo­na do tak okrut­nych wi­do­ków.

Pró­bo­wa­ła zro­zu­mieć ludzi tak żąd­nych śmier­ci zwie­rzę­cia – sę­dziów nie wa­ha­ją­cych się ska­zać na spa­le­nie oraz kata, któ­re­mu nawet nie drgnę­ła po­wie­ka, gdy pod­kła­dał ogień pod stos. Czy ta pta­szy­na miała w ogóle obroń­cę? Bar­dzo wąt­pli­we.

Po­dob­no ptak pod­pa­lił czy­jeś do­mo­stwo. Nawet jeśli, to pew­nie zro­bił to nie­świa­do­mie – może zła­pał jakąś pło­ną­cą ga­łąz­kę i bez­wied­nie zrzu­cił na strze­chy…

A jeśli istot­nie zwie­rzę było na­rzę­dziem sza­ta­na? Albo sza­ta­nem samym w sobie, który po­ja­wił się wśród nas? My­śląc w ten spo­sób, nie dzi­wi­ła się re­ak­cji sądu i ludu. Trud­no było wy­obra­zić sobie coś gor­sze­go, ani­że­li dia­bła ukry­te­go za maską zwie­rzę­cia, roz­sie­wa­ją­ce­go cho­ro­by i nie­szczę­ścia.

Lecz znów przy­po­mniał jej się widok bied­ne­go, spa­lo­ne­go zwie­rzę­cia, które mu­sia­ło prze­ży­wać trud­ne do wy­obra­że­nia ka­tu­sze i na tę myśl w oczach Elż­bie­ty po­ja­wi­ły się wiel­kie łzy. A co to zwie­rzę winne, że aku­rat na nie padło, że aku­rat je sza­tan wy­brał, aby za­rze­wi­ło ogień pod cha­łu­pą? Prze­cież zwie­rzę­ta nie mają ro­zu­mu, nie mają duszy, nie wie­dzą, co to mo­ral­ność i nie są świa­do­me swo­ich czy­nów, zwłasz­cza gdy kie­ru­je nimi sza­tan. To zwie­rzę trze­ba było ra­to­wać przed dia­błem, a nie ludzi przed zwie­rzę­ciem!

Elż­bie­ta wsta­ła z po­sła­nia i w ciem­no­ści szu­ka­ła ha­bi­tu. Wy­ma­ca­ła mokry ma­te­riał le­żą­cy na ławie, wcią­gnę­ła go szyb­ko na sie­bie. Po wdzia­niu rów­nie prze­mo­czo­ne­go płasz­cza za­drża­ła z zimna. Wtedy tknę­ła ją myśl: skąd weź­mie po­chod­nię czy cho­ciaż­by świe­cę? Nie chcia­ła bu­dzić ni­ko­go w go­spo­dzie, by nie na­ra­zić się na nie­wy­god­ne py­ta­nia. A ona z pew­no­ścią nie po­tra­fi­ła­by na nie zna­leźć od­po­wie­dzi – sama nie wie­dzia­ła do końca, co za­mie­rza zro­bić.

Po­de­szła do okien­nic i je otwo­rzy­ła. Księ­życ świe­cił jasno, jego świa­tło po­win­no wy­star­czyć. Dzię­ki niemu zdo­ła­ła też od­na­leźć no­ga­wi­ce i buty. Wdzia­ła je, po czym wy­szła z noc­le­gow­ni naj­ci­szej, jak po­tra­fi­ła.

 

 

Elż­bie­ta opu­ści­ła go­spo­dę. Wes­tchnę­ła głośno, bo wie­dzia­ła już, że czeka ją cięż­ka prze­pra­wa: wąska ulicz­ka roiła się od wor­ków i wozów, kupek słomy, śmier­dzą­cych skór zwie­rząt za­le­ga­ją­cych w rynsz­to­kach i Bóg wie, czego jesz­cze.

Po­cie­sza­ła się myślą, że za­jazd nie jest po­ło­żo­ny da­le­ko od placu. Wy­star­czy­ło przejść całą ulicz­kę, skrę­cić w prawo i już bę­dzie na rynku.

Za­czę­ła iść, ostroż­nie sta­wia­jąc stopy na śli­skim bruku. Tylko by tego bra­ko­wa­ło, żeby się po­śli­zgnę­ła i wy­lą­do­wa­ła w rynsz­to­ku peł­nym ludz­kich i zwie­rzę­cych od­cho­dów.

Ry­chło spo­strze­gła, że nie­któ­re worki le­żą­ce na ulicy nie były tak na­praw­dę wor­ka­mi. Lu­dzie przy­kry­ci po­rwa­ny­mi płasz­cza­mi czy sur­ko­ta­mi, le­żą­cy na mo­krym bruku, skar­ży­li się na los i nie­ustan­ny deszcz, osła­bio­nym gło­sem pro­si­li o je­dze­nie. Elż­bie­ta od­ma­wia­ła im, po­trzą­sa­jąc głową – zo­sta­wi­ła ka­le­tę w go­spo­dzie, poza tym sama nie­wie­le po­sia­da­ła.

Wszech­obec­na nędza i pła­czą­ce ci­chut­ko dzie­ci spra­wi­ły, że nie­mal za­po­mnia­ła o swoim celu. Rynek, mu­sia­ła do­stać się na rynek. Zo­ba­czyć… zwę­glo­ne zwie­rzę.

Coś czar­ne­go i ma­łe­go prze­bie­gło wskroś ulicz­kę. Ere­mit­ka nie zdą­ży­ła nawet się wzdry­gnąć, bo szczur zo­stał zła­pa­ny przez in­ne­go dra­pież­ni­ka. W świe­tle księ­ży­ca stwo­rze­nie przy­po­mi­na­ło sku­lo­ne­go czło­wie­ka, nad wyraz chu­de­go – kości nie­mal prze­bi­ja­ły się przez bliaud. Szczu­płe ręce skrę­ci­ły kark szczu­ro­wi i wło­ży­ły zwie­rzę do ust wła­ści­cie­la. Wtedy Elż­bie­ta zro­zu­mia­ła, że prze­cież to jest czło­wiek, tylko wy­chu­dzo­ny i znędz­nia­ły. Po­czu­ła ucisk w gar­dle i sercu. Miała ocho­tę wró­cić się do go­spo­dy i wziąć coś z tam­tej­szej kuch­ni, przy­nieść temu bied­ne­mu czło­wie­ko­wi… Nie. Nie krad­nij.

Poza tym nie był to je­dy­ny gło­du­ją­cy czło­wiek na tej ulicy. A ilu gło­du­ją­cych było w całej Boch­ni? Nie po­tra­fi­ła pomóc tym lu­dziom.

Ktoś po­cią­gnął ją za płaszcz, ale się nie od­wró­ci­ła, tylko parła dalej. Nie od­po­wie­dzia­ła nic na mam­ro­ta­nie bie­da­ka. Gwał­tow­nym ru­chem wy­rwa­ła płaszcz z jego dłoni i zro­bi­ła kilka szyb­kich kro­ków, ry­zy­ku­jąc upad­kiem.

Ale oto już koń­czy­ła się ulicz­ka i za­czy­nał rynek.

Blask księ­ży­ca padał ide­al­nie na śro­dek placu i po­zo­sta­ło­ści stosu, tak jakby sam Bóg chciał, by Elż­bie­ta do­tar­ła tam jak naj­szyb­ciej. Ro­zej­rza­ła się, ale nie zo­ba­czy­ła ni­cze­go po­dej­rza­ne­go. Rynek w po­rów­na­niu do ulic wy­glą­dał nie­mal tak, jakby nędza miała do niego zakaz wstę­pu. Wła­dze mimo wszyst­ko nadal dbały o naj­bar­dziej re­pre­zen­ta­cyj­ną część mia­sta.

Za­kon­ni­ca po­de­szła do miej­sca eg­ze­ku­cji nie­pew­nym kro­kiem, nie wie­dząc, czego po­win­na się spo­dzie­wać. Wy­obra­ża­ła sobie kupkę węgla, czy też szarą brył­kę, w któ­rej z tru­dem można się do­pa­trzyć kształ­tu ptaka…

Jed­nak­że przez głowę ere­mit­ki nie prze­szedł­by obraz, który wła­śnie uka­zał się jej oczom. Na dłuż­szą chwi­lę za­nie­mó­wi­ła.

Ptak leżał na boku. Żył. Z tru­dem od­dy­chał, ale żył. Tylko część piór miał osma­lo­ną, a nie­któ­re wy­glą­da­ły, jakby do­pie­ro co od­ro­sły. Dziób od­bi­jał blask księ­ży­ca, lśnił jak srebr­ne gro­sze pra­skie.

Elż­bie­ta długo nie mogła się ru­szyć. Zja­wi­sko było tak nie­sa­mo­wi­te, że aż bała się zro­bić co­kol­wiek, by­le­by tylko obraz ży­we­go ptaka nie oka­zał się ułudą.

W końcu od­wa­ży­ła się do­tknąć umę­czo­ne­go zwie­rzę­cia. Nadal od­dy­cha­ło, po­ru­szy­ło lekko skrzy­dłem.

Do oczu za­kon­ni­cy na­pły­nę­ły łzy ulgi. Do­słow­nie po­czu­ła, jak coś cięż­kie­go spa­dło jej z pier­si, umoż­li­wi­ło swo­bod­ne od­dy­cha­nie.

Wsu­nę­ła jedną dłoń de­li­kat­nie pod ciał­ko pta­szy­ny, a drugą pod­trzy­ma­ła jego głowę. Pta­szek pi­snął ci­chut­ko, ledwo sły­szal­nie. Otwo­rzył na chwi­lę oczko, które bły­snę­ło jak czar­na perła w bla­sku świec.

Elż­bie­ta zdję­ła kap­tur z ra­mion i owi­nę­ła w niego zwie­rzę. Wró­ci­ła do go­spo­dy naj­szyb­ciej, a jed­no­cze­śnie naj­ci­szej, jak po­tra­fi­ła, omi­ja­jąc po dro­dze wy­głod­nia­łych nę­dza­rzy.

 

***

 

Do­brze, że miała swój azyl. Gdyby miesz­ka­ła w mie­ście, bez wąt­pie­nia sza­tan już dawno prze­jął­by jej zmy­sły.

Była dumna z tego, że sama wszyst­ko zbu­do­wa­ła. Chat­ka sple­cio­na z wi­kli­ny i ule­pio­na z le­pi­ku w zu­peł­no­ści jej wy­star­cza­ła i była dla Elż­bie­ty szczy­tem zbyt­ku. Wię­cej nie po­trze­bo­wa­ła – w końcu mię­dzy in­ny­mi z tego po­wo­du zo­sta­ła naj­pierw za­kon­ni­cą, a potem ere­mit­ką. Im wię­cej rze­czy ma czło­wiek, tym bar­dziej się na tych rze­czach sku­pia, za­miast na sobie i bli­sko­ści z Bo­giem. Wię­cej się mar­twi, bo im wię­cej się po­sia­da, tym wię­cej też można stra­cić.

Poza tym już samo osie­dle­nie się na stałe w tak pięk­nym oto­cze­niu spra­wia­ło, że Elż­bie­ta czuła się naj­bo­gat­szą nie­wia­stą na świe­cie. Za chat­ką wid­niał las, na tyle gęsty, by od­nieść wra­że­nie opie­ki roz­ta­cza­nej przez na­tu­rę, lecz nie na tyle, by czuć prze­ra­że­nie od mroku, trud­ne­go do prze­bi­cia spoj­rze­niem. Z kolei przed domem roz­cią­ga­ła się ogrom­na po­la­na i łąki, opa­da­ją­ce ła­god­nie w dół, uka­zu­ją­ce góry na da­le­kim, nie­uchwyt­nym ho­ry­zon­cie. Wy­cho­dząc od chaty, można było spo­strzec po lewej stro­nie wąską rzecz­kę, ma­ją­cą swoje źró­dło za­pew­ne w tych­że da­le­kich gó­rach. Po pra­wej stro­nie Elż­bie­ta zbu­do­wa­ła też pro­wi­zo­rycz­ną oborę, która opu­sto­sza­ła już przed porą sie­wów, czyli pra­wie rok temu. Nie­prze­rwa­ne desz­cze spra­wi­ły, że nie było czym na­kar­mić ży­we­go in­wen­ta­rza i w re­zul­ta­cie też sie­bie. Zmu­si­ły Elż­bie­tę do ubi­cia ostat­niej świni, która po­zwo­li­ła prze­żyć naj­okrut­niej­szą porę roku – przed­nó­wek.

Jed­nak teraz jej myśli nie mą­ci­ła żadna bu­rzo­wa chmu­ra – umysł miała jasny jak słoń­ce. Gdy do­tar­ła do chat­ki, była po­dwój­nie szczę­śli­wa. Po pierw­sze: zdo­ła­ła sprze­dać uszy­tą przez sie­bie tu­ni­kę i nabyć za nią upra­gnio­ną so­cze­wi­cę oraz ćwierć korca zboża, a po dru­gie: pta­szy­na prze­ży­ła wy­ko­na­nie wy­ro­ku bez­li­to­sne­go sądu.

Za­kon­ni­ca po­ło­ży­ła de­li­kat­nie za­wi­niąt­ko na ławie i od­su­nę­ła po­wo­li poły kap­tu­ra.

Serce sko­czy­ło jej do gar­dła, gdyż zwie­rzę nie da­wa­ło żad­nych oznak życia. Już czuła na­pły­wa­ją­ce łzy, kiedy pierś pta­szy­ny unio­sła się nieco. Zwie­rzę bły­snę­ło okiem w stro­nę za­kon­ni­cy. Elż­bie­ta za­śmia­ła się cicho ze szczę­ścia, ka­mień spadł jej z serca.

Za­uwa­ży­ła też, że ptak ma o wiele wię­cej piór, niż gdy za­bra­ła go spod stosu. Mało tego, wszyst­kie mie­ni­ły się in­ten­syw­ną czer­wie­nią! Wie­dzio­na cie­ka­wo­ścią ujęła jedno pióro w palce…

– Aaaa! – krzyk­nę­ła prze­ra­żo­na, zanim jesz­cze zro­zu­mia­ła, co się wła­ści­wie stało.

Przed ocza­mi śmi­gnę­ła jej wiąz­ka ognia, nad głową po­czu­ła żar, a w nosie dym. Onie­mia­ła wpa­try­wa­ła się przez chwi­lę w dach tra­wio­ny przez ogień. Na szczę­ście oszo­ło­mie­nie szyb­ko ją opu­ści­ło: po­bie­gła po wia­dro, na­bra­ła do niego wody z rzecz­ki i po­pę­dzi­ła dra­bi­ną na dach, o mało z niej nie spa­da­jąc. Czyn­ność mu­sia­ła po­wtó­rzyć trzy razy, ale na szczę­ście zdo­ła­ła ura­to­wać resz­tę dachu i do­byt­ku.

Wró­ci­ła do chaty, spoj­rza­ła na dach od środ­ka. Dziu­ra była nie­wiel­ka; jutro z sa­me­go rana na­rą­bie żer­dzi na nową łatę i przy­nie­sie pęk słomy, żeby ją do­sztu­ko­wać. Spoj­rza­ła na ławę, lecz ptaka na niej nie było.

Usły­sza­ła po­dmuch w głębi izby, od­wró­ci­ła głowę. W pa­le­ni­sku po­ja­wi­ły się małe pło­mie­nie, które szyb­ko za­czę­ły ro­snąć. Po krót­kiej chwi­li po­miesz­cze­nie wy­peł­ni­ło przy­jem­ne cie­pło. Zdu­mio­na Elż­bie­ta ro­zej­rza­ła się bacz­niej i doj­rza­ła ptaka sie­dzą­ce­go na ławie na­prze­ciw­ko pa­le­ni­ska, który hardo krę­cił szyją do­ko­ła i łypał na nią okiem oskar­ży­ciel­sko. Z błysz­czą­ce­go dzio­ba wy­do­by­wa­ła się wąska struż­ka dymu.

– A niech mnie pie­kło po­chło­nie… – za­klę­ła Elż­bie­ta. – Prze­cież to… naj­praw­dziw­szy… fe­niks!

Ptak, jakby na po­twier­dze­nie tych słów, do­ło­żył jesz­cze ognia do pa­le­ni­ska za po­mo­cą dzio­ba.

Za­kon­ni­ca stała oszo­ło­mio­na.

Przy­po­mnia­ła sobie czasy klasz­tor­ne i dłu­gie wie­czo­ry w skryp­to­rium, spę­dzo­ne na prze­pi­sy­wa­niu opa­słych ksiąg obi­tych cie­lę­cą skórą. Nie­jed­no­krot­nie na­tknę­ła się w nich na opisy le­gen­dar­nych stwo­rzeń, ja­ki­mi były fe­nik­sy, a szcze­gól­nie za­pa­dły jej w pa­mięć frag­men­ty z księ­gi De ani­ma­li­bus libri XXVI Al­ber­ta Wiel­kie­go. Wtedy ma­rzy­ła, by spo­tkać takie ma­je­sta­tycz­ne zwie­rzę.

Teraz nie wie­dzia­ła, co po­cząć. Po­wo­li pod­cho­dzi­ła do ławy, na któ­rej znaj­do­wał się ptak. Oboje nie spusz­cza­li z sie­bie wzro­ku.

Elż­bie­ta usia­dła ostroż­nie obok fe­nik­sa. Ptak zo­stał na swoim miej­scu, nadal bacz­nie przy­glą­da­jąc się czło­wie­ko­wi.

Wpa­try­wa­li się w sie­bie jesz­cze długo, ogrze­wa­ni cie­płem bi­ją­cym z pa­le­ni­ska. W błysz­czą­cych oczkach pta­szy­ny Elż­bie­ta doj­rza­ła coś, czego nie za­ob­ser­wo­wa­ła jesz­cze nigdy wcze­śniej u żad­ne­go zwie­rzę­cia. Rozum. Świa­do­mość. Duszę…?

Nie bluź­nij, upo­mnia­ła się w my­ślach.

W tym samym mo­men­cie ptak od­wró­cił opie­rzo­ną głów­kę i ro­zej­rzał się ba­daw­czo po chat­ce. Ku ogrom­ne­mu za­sko­cze­niu Elż­bie­ty pod­sko­czył bli­żej niej, na od­le­głość dłoni. Znów spoj­rzał na nią, ale tym razem su­ro­wość w jego oczkach ustą­pi­ła uf­no­ści.

Z kolei w oczach ere­mit­ki po­ja­wi­ły się łzy wzru­sze­nia, a w sercu fa­scy­na­cja prze­mie­sza­na z lę­kiem.

– Ty… wiesz, kim je­stem… – mó­wi­ła nie­śmia­ło. – Ty wiesz, że to ja… za­bra­łam cię spod stosu?

Ptak po­chy­lił głowę, po czym bły­ska­wicz­nie się wy­pro­sto­wał. Za­ćwier­kał pięk­nym tre­lem, ja­kie­go Elż­bie­ta jesz­cze nie sły­sza­ła.

Za­chwy­ci­ła i prze­ra­zi­ła się jed­no­cze­śnie.

Na wszyst­kich świę­tych, ten ptak mnie ro­zu­mie. Boże, czy to jakaś próba? A może fak­tycz­nie to sługa sza­ta­na? Może lu­dzie mieli rację…

Nagle w chat­ce zro­bi­ło się jasno. Za­kon­ni­ca pier­wej zdez­o­rien­to­wa­na, po chwi­li zro­zu­mia­ła, że to prze­cież świa­tło za­cho­dzą­ce­go słoń­ca. Tak dawno go nie wi­dzia­ła, że już za­po­mnia­ła, jak wy­glą­da…

Wy­bie­gła przed dom z ogrom­nym uśmie­chem na twa­rzy. Słoń­ce o bar­wie kwia­tu maku prze­bi­ja­ło się śmia­ło przez chmu­ry, ob­da­rza­jąc na­dzie­ją ere­mit­kę i za­pew­ne wszyst­kich miesz­kań­ców Boch­ni, o któ­rych mi­mo­wol­nie po­my­śla­ła.

– Ko­niec desz­czu! Ko­niec głodu! Za­praw­dę to ko­niec cier­pie­nia!

Czuła taką ra­dość w sercu, że aż za­tań­czy­ła kilka kro­ków. Ze śmie­chem i śpie­wem na ustach wró­ci­ła do chaty. Uj­rza­ła pięk­ny obraz, tak pięk­ny, że aż za­sty­gła na dłuż­szą chwi­lę.

Słoń­ce prze­bi­ja­ją­ce się przez dziu­rę w dachu do­sko­na­le oświe­tla­ło fe­nik­sa, który w tym mo­men­cie wy­glą­dał ma­je­sta­tycz­niej niż naj­pięk­niej­sze ilu­mi­na­cje w klasz­tor­nych księ­gach. Zda­wa­ło się, że czer­wo­ne pióra od­ro­sły jesz­cze buj­niej, a ich koń­ców­ki mie­nią się zło­tem. Dziób lśnił zja­wi­sko­wo, ni­czym dia­ment na na­szyj­ni­ku opata, który miała oka­zję wi­dzieć tylko raz w życiu. Ptak przy­po­mi­nał bó­stwo, od któ­re­go biły mą­drość i dobro.

Ere­mit­ka miała ocho­tę upaść na ko­la­na i oddać cześć zwie­rzę­ciu. Le­d­wie się po­wstrzy­ma­ła.

– To nie sza­tan cię ze­słał na ten świat – wy­szep­ta­ła gło­sem drżą­cym ze wzru­sze­nia. – Tylko Bóg. Je­steś darem od Boga.

Fe­niks po­chy­lił głowę, wy­pro­sto­wał się i wydał z sie­bie nie­sa­mo­wi­ty trel, w któ­rym Elż­bie­ta usły­sza­ła samą do­broć. W izbie roz­brzmia­ły pie­śni po­chwal­ne na cześć wsze­go stwo­rze­nia, słoń­ca, sa­me­go Stwo­rzy­cie­la, nio­sły dobrą no­wi­nę aż po łąki i do­li­ny do sa­mych gór.

 

 

Nie ro­zu­mia­ła, dla­cze­go Bóg tak bar­dzo wy­sta­wiał ją i ludz­kość na próbę. Nie­ustan­nie wer­to­wa­ła w gło­wie Księ­gę Hioba, by jakoś to sobie wy­tłu­ma­czyć, ale po­ko­ra przy­cho­dzi­ła jej z coraz więk­szym wy­sił­kiem. Po­cie­sza­ła się też obec­no­ścią fe­nik­sa, któ­re­go ze­słał Stwór­ca. Naj­wy­raź­niej miał wobec niej kon­kret­ne za­mia­ry. Nic się nie dzie­je bez przy­czy­ny.

Mimo to Elż­bie­ta, wy­cho­dząc do spi­chle­rza, gniew­nie kie­ro­wa­ła twarz w stro­nę sza­re­go nieba. Po­zwa­la­ła desz­czo­wi spły­wać po po­licz­kach, na­sią­kać tu­ni­kę, wni­kać aż do gie­zła. Pa­trzy­ła w niebo z nie­na­wi­ścią, bez­rad­no­ścią, nie­zro­zu­mie­niem. Głód prze­szy­wał jej trze­wia nie­mal do ple­ców.

Jeśli co­kol­wiek po­zo­sta­ło w spi­chle­rzu, to wszyst­ko zgni­ło i sple­śnia­ło. Zdo­ła­ła zużyć je­dy­nie po­ło­wę tego, co na­by­ła przed dwoma nie­dzie­la­mi na targu w Boch­ni. Resz­ta so­cze­wi­cy i zboża nie nada­wa­ła się do spo­ży­cia.

W polu nie ucho­wa­ło się ani ździe­bieł­ko psze­ni­cy. W przy­do­mo­wym ogro­dzie ro­śli­ny rów­nież się pod­da­ły: wszyst­kie mar­chew­ki i ce­bu­le wy­da­wa­ły z sie­bie ohyd­ny fetor zgni­li­zny.

Je­dy­nie wy­pra­wa do lasu za­owo­co­wa­ła ja­ki­mi­kol­wiek zdo­by­cza­mi. Za­kon­ni­ca z nie­mym trium­fem wnio­sła do chaty nieco szcza­wiu, kory, perzu i po­krzy­wy.

Fe­niks, zwany przez za­kon­ni­cę Igni­sem, to­wa­rzy­szył we wszyst­kich wy­pra­wach, nie opusz­czał jej ani na krok. Teraz także przy­glą­dał się ere­mit­ce, która wpraw­nie sie­ka­ła perz na drob­no, po czym mie­li­ła go na mąkę. Pta­szek bły­skał zdzi­wio­ny oczka­mi, gdy Elż­bie­ta do mąki do­da­ła nieco usu­szo­nej kory drzew­nej.

– Samym perzem się nie na­sy­ci­my – po­wie­dzia­ła cicho. – Roz­pal, pro­szę, ogień w piecu.

Ptak speł­nił jej proś­bę; po cha­cie ro­ze­szło się przy­jem­ne cie­pło oraz cięż­ki za­pach dymu.

Nie­dłu­go potem spo­ży­wa­li wspól­nie plac­ki z perzu, po­pi­ja­jąc je zupą z po­krzyw. Gdy pta­szek łap­czy­wie dzio­bał plac­ka, Elż­bie­tę na­szła myśl: ani razu nie wi­dzia­ła, by Ignis co­kol­wiek sam upo­lo­wał. Ani razu nie przy­ła­pa­ła go z myszą w dzio­bie, ani czym­kol­wiek, co przy­po­mi­na­ło mięso. Za­drża­ła mimo cie­pła bi­ją­ce­go od pa­le­ni­ska.

To zna­czy, że jest zdany wy­łącz­nie na mnie… – my­śla­ła. – Jeśli ja go nie na­kar­mię, to…

Pla­cek sta­nął jej cięż­ko w gar­dle, po­pi­ła go zupą.

Fe­niks chyba czy­tał jej w my­ślach, bo prze­stał dzio­bać je­dze­nie. Wpa­try­wał się w swoją bo­ha­ter­kę prze­ni­kli­wy­mi, czar­ny­mi oczka­mi, prze­krzy­wiał głów­kę. W świe­tle ognia z pa­le­ni­ska jego czer­wo­no-zło­te pióra wy­glą­da­ły, jakby sam pło­nął.

– Damy radę – po­wie­dzia­ła uspo­ka­ja­ją­co. Ten wró­cił spoj­rze­niem i dzio­bem do po­sił­ku.

Elż­bie­ta wpa­try­wa­ła się bez­wied­nie w słoje drzew­ne ławy. Głód już nie wbi­jał tak za­ja­dle swo­ich igieł, ale za­kon­ni­ca wie­dzia­ła, że uczu­cie ulgi po­trwa za­le­d­wie kilka pa­cie­rzy. Plac­ki z perzu i kory drzew­nej nie były zbyt sy­cą­cym po­sił­kiem, nie mó­wiąc już o cien­kiej zupie z po­krzyw.

Ob­ję­ła spoj­rze­niem swoją chat­kę, cały swój do­by­tek. Pa­le­ni­sko, piec, garn­ki, sien­nik, skrzy­nia… Może zna­la­zło­by się w niej coś jesz­cze, coś, co da­ło­by się sprze­dać lub wy­mie­nić na ja­kie­kol­wiek je­dze­nie.

Prze­rwa­ła po­si­łek, po­de­szła do skrzy­ni i unio­sła wieko. Na dnie wy­czu­ła coś mięk­kie­go. Wy­cią­gnę­ła ma­te­riał i przy­bli­ży­ła do pa­le­ni­ska.

Sur­kot o prze­ni­kli­wie bia­łej bar­wie, wy­koń­czo­ny na rę­ka­wach, przy szyi i u dołu złotą nicią. To miała na sobie jej matka w dniu ślubu. Je­dy­na pa­miąt­ka po niej.

Elż­bie­ta ostroż­nie po­ło­ży­ła odzie­nie na sien­nik. Po­krę­ci­ła głową.

Nie, nie mogę. Co by po­wie­dzia­ła ma­tu­la? – Głowa za­kon­ni­cy wy­bu­cha­ła od roz­pacz­li­wych myśli. – Bę­dzie się na mnie gnie­wać w nie­bie, nigdy mi nie wy­ba­czy…

Głód znów przy­po­mniał o sobie w po­sta­ci bo­le­snych skur­czy. Elż­bie­ta zgię­ła się wpół, oczy za­szły łzami.

Za­uwa­ży­ła, że fe­niks w tym mo­men­cie prze­rwał po­si­łek i przez ste­laż do garn­ka nad pa­le­ni­skiem uchwy­ci­ła jego kar­cą­ce spoj­rze­nie.

W gło­wie ere­mit­ki po­ja­wi­ły się nagle inne myśli.

Co by ma­tu­la po­wie­dzia­ła? Po­wie­dzia­ła­by: dziec­ko, ratuj się, jak mo­żesz.

 

***

 

Na wą­skich ulicz­kach Boch­ni pa­no­wa­ła upior­na cisza, prze­ry­wa­na cza­sem ję­kiem cier­pią­cych. Za­milkł młot ko­wal­ski i ryk za­rzy­na­nych zwie­rząt. Ta­wer­ny świe­ci­ły pust­ka­mi, zza okien­nic nie do­bie­gał ani śmiech dzie­ci, ani kłót­nie do­ro­słych. Bruk za­miast od­bi­jać stu­kot wozów, od­bi­jał je­dy­nie stu­kot desz­czu.

Desz­czu, który tak bar­dzo nie­na­wi­dził ludz­ko­ści.

Bez­rad­ność wy­wo­ła­na wszech­obec­ną tra­ge­dią kur­czy­ła dłoń Elż­bie­ty na ka­le­cie, w któ­rej nio­sła sur­kot matki. Przez za­sło­nę łez nie wi­dzia­ła do­kład­nie twa­rzy ludzi cze­pia­ją­cych się jej ha­bi­tu. Każdy frag­ment ciała na­pi­nał się jak po­stron­ki, serce ści­ska­ło się z bólu, a żo­łą­dek ze smro­du i z głodu.

Lu­dzie jedli do­słow­nie wszyst­ko, co dało się wło­żyć do ust. Trawa była de­li­ka­te­sem. Umie­ra­ją­cy chwy­ta­li w dło­nie sple­śnia­łą psze­ni­cę, pta­sie łajno. Za­kon­ni­ca z prze­ra­że­niem stwier­dzi­ła, że nawet nie widzi już na uli­cach szczu­rów, które za jej ostat­niej wi­zy­ty były tak licz­ne.

Ktoś szarp­nął za ka­le­tę. Elż­bie­ta uj­rza­ła męża, który bar­dziej przy­po­mi­nał żywy szkie­let po­kry­ty brą­zo­wą, po­pę­ka­ną skórą.

– Jeść… – wy­chry­piał nie­wie­ścim gło­sem. – Pomóż…

Do­pie­ro wtedy ere­mit­ka zo­rien­to­wa­ła się, że ma przed sobą nie­wia­stę. Do tej chwi­li nie miała po­ję­cia, że głód może aż tak znie­kształ­cić czło­wie­ka.

– Nie mam tu je­dze­nia, przy­kro mi… – Elż­bie­cie za­drżał głos ze stra­chu i ze współ­czu­cia. Wy­rwa­ła ka­le­tę z rąk nie­wia­sty. – Będę się za cie­bie mo­dlić, dziec­ko…

Ludz­ki upiór zda­wał się już tego nie sły­szeć. Jego twarz nagle się roz­ja­śni­ła, roz­sze­rzy­ła usta w naj­bar­dziej nie­po­ko­ją­cym uśmie­chu, jaki był dany wi­dzieć za­kon­ni­cy. Więk­szość zębów bez­pow­rot­nie za­gi­nę­ła, w środ­ku pa­no­wa­ła czar­na ot­chłań. Oczy nie­wia­sty roz­glą­da­ły się go­rącz­ko­wo, uszy chyba cze­goś na­słu­chi­wa­ły.

Bose, znie­kształ­co­ne i nie­mal czar­ne stopy za­czę­ły tań­czyć. Ludz­ki szkie­let po­wo­li się ob­ra­cał. Po­rwa­na tu­ni­ka w jed­nej chwi­li przy­wie­ra­ła do ple­ców, eks­po­nu­jąc na nich pio­no­wą linię guz­ków, by w dru­giej chwi­li się od nich od­kle­ić i ło­po­tać na lek­kim wie­trze. Ręce chude ni­czym szcze­py drew­na wy­cią­ga­ły się to raz w górę, jakby chwa­ląc Pana, to raz przed sie­bie, jakby opie­ra­ły się na ra­mio­nach part­ne­ra.

– Będę się za cie­bie mo­dlić – wy­szep­ta­ła za­kon­ni­ca.

Ode­szła szyb­kim kro­kiem. Po dro­dze mi­ja­ła jesz­cze wielu po­dob­nych spo­tka­nej przed chwi­lą nie­wie­ście. Łap­czy­wie pa­trzy­li na ka­le­tę, lecz nie mieli sił, by za­cze­piać czy gonić za­kon­ni­cę.

Na­resz­cie jej oczom uka­zał się rynek. Nie­ste­ty nie przy­po­mi­nał tego sprzed za­le­d­wie dwóch nie­dziel. Próż­no było szu­kać kra­mów czy sto­isk. Na środ­ku placu nie stał żaden stos ani szu­bie­ni­ca, je­dy­nie dyby ledwo opie­ra­ły się drob­nym, acz nie­usta­ją­cym kro­plom desz­czu. Domy pru­skie rów­nież ule­ga­ły znisz­cze­niom; zmur­sza­łe belki nie utrzy­my­wa­ły ich cię­ża­ru i bu­dyn­ki nie­bez­piecz­nie się po­chy­la­ły ku bru­ko­wi, przez co nawet one wy­glą­da­ły, jakby były po­grą­żo­ne w roz­pa­czy.

Elż­bie­ta, przy­gnę­bio­na tym wi­do­kiem, bez­wied­nie po­dą­ży­ła piesz­ni­kiem, za­pusz­cza­jąc się po­mię­dzy opusz­czo­ne do­mo­stwa. Habit miała już kom­plet­nie prze­mo­czo­ny, chcia­ła scho­wać się w noc­le­gow­ni, mając na­dzie­ję, że bu­dy­nek jesz­cze stoi.

Wtedy na jej dro­dze sta­nął ko­lej­ny upiór. Ten jed­nak nie tań­czył, lecz trzy­mał nóż.

Za­kon­ni­ca za­sty­gła. Do­pie­ro gdy na­past­nik zbli­żał się do niej, za­re­ago­wa­ła.

– Tutaj mam dro­go­cen­ny sur­kot, weź go – po­wie­dzia­ła drżą­cym gło­sem, rzu­ca­jąc do niego ka­le­tę. Mąż nawet nie spoj­rzał na przed­miot. W oczach miał bez­gra­nicz­ny smu­tek, po­pę­ka­ne usta drża­ły, zaś ciem­na skóra na dło­niach w nie­któ­rych miej­scach się od­ry­wa­ła.

– W imię Ojca i Syna, nie krzywdź mnie! – Roz­pacz prze­ję­ła wła­da­nie nad jej gło­sem. – Nie mam nic in­ne­go, nie mam je­dze­nia!

– Prze­pra­szam – wy­char­czał cicho ludz­ki upiór. – Wy­bacz mi, sio­stro.

Ry­chło pod­szedł do niej, za­ma­chu­jąc się nożem. Za­kon­ni­ca od­ru­cho­wo skrzy­żo­wa­ła ręce i krzyk­nę­ła roz­pacz­li­wie. W tym samym mo­men­cie po­czu­ła mocne szarp­nię­cie z tyłu za ra­mio­na, ostry ból prze­szy­wa­ją­cy plecy i głowę, po czym wszyst­ko za­la­ła ciem­ność.

 

 

Dźwię­ki krzą­ta­ni­ny. Ktoś roz­ma­wiał, chyba dwie osoby.

Z pra­wej stro­ny Elż­bie­ta czuła zimno, z lewej przy­jem­ne cie­pło. Była czymś okry­ta.

Otwo­rzy­ła oczy i zo­ba­czy­ła ob­cych ludzi. Męża i bia­ło­gło­wę.

Za­kon­ni­ca pró­bo­wa­ła wstać, lecz jej plecy i czasz­kę prze­szy­ła bły­ska­wi­ca bólu. Jęk­nę­ła gło­śno i opa­dła z po­wro­tem na sien­nik.

Nie­wia­sta od­wró­ci­ła się w jej stro­nę, prze­ry­wa­jąc roz­mo­wę z mężem. Bia­ło­gło­wa o ostrych ry­sach twa­rzy, sło­mia­nych wło­sach i za­cię­tych ustach usia­dła przed Elż­bie­tą.

– Jak się sio­stra czuje? – za­py­ta­ła de­li­kat­nym gło­sem, który za­prze­czał su­ro­we­mu ob­li­czu.

– Gdzie ja je­stem? – Elż­bie­ta zła­pa­ła się za głowę pul­su­ją­cą tępym bólem.

– Nadal na tym świe­cie nie­ste­ty – od­po­wie­dzia­ła nie­wia­sta, po­da­jąc za­kon­ni­cy drew­nia­ny kubek z ja­kimś na­pa­rem. Pod­wij­ka nieco jej się zsu­nę­ła, po­pra­wi­ła ją, za­sła­nia­jąc włosy. – Są­siad chciał sio­strę za­ata­ko­wać, więc wcią­gnę­li­śmy was do środ­ka. Czy­ni­li­śmy to tak ry­chle, że ude­rzy­ła się sio­stra głową o nad­pro­że i upa­dła na plecy, za co pro­si­my o wy­ba­cze­nie.

– Nic się nie stało, niech Bóg wam wy­na­gro­dzi za pomoc – wy­chry­pia­ła za­kon­ni­ca, od­chrząk­nę­ła. Spoj­rza­ła nie­pew­nie na napar.

– To tylko ko­złek le­kar­ski, jesz­cze udało mi się zna­leźć. – Uśmiech­nę­ła się blado bia­ło­gło­wa.

Ere­mit­ka z wdzięcz­no­ścią przy­ję­ła napój. Do­pie­ro wtedy ro­zej­rza­ła się po izbie.

Sien­nik, na któ­rym le­ża­ła, naj­wy­raź­niej był je­dy­ny, bo nie wi­dzia­ła in­ne­go w cia­snym po­miesz­cze­niu. Pod po­wa­łą wi­siał smut­no luźny sznur, na któ­rym ra­czej dawno już nie su­szy­ło się mięso. Jeden kąt chaty był wy­ście­lo­ny brud­ną słomą, za­pew­ne zaj­mo­wa­ny wcze­śniej przez świ­nie czy inne zwie­rzę­ta. Pa­le­ni­sko w środ­ku po­miesz­cze­nia pa­li­ło się ni­kłym ogniem, ale nadal da­wa­ło nieco cie­pła. Mąż sie­dział przed nim, ogrze­wa­jąc zmar­z­nię­te ręce i nogi.

Obec­ność ognia zdzi­wi­ła za­kon­ni­cę. W jaki spo­sób roz­pa­li­li pa­le­ni­sko, skoro wszyst­ko wokół jest po­gni­te i nawet bu­dyn­ki są prze­mok­nię­te do naj­drob­niej­szej drza­zgi? Mu­sia­ła długo wpa­try­wać się w ogień, skoro bia­ło­gło­wa rze­kła:

– Sama nie wiem, jakim cudem pa­le­ni­sko za­pło­nę­ło. Zaraz po tym, gdy wcią­gnę­li­śmy sio­strę do środ­ka, ogień nagle za­czął się palić. To na pewno znak od Boga.

Albo mój ko­cha­ny Ignis nade mną czuwa – po­my­śla­ła za­kon­ni­ca.

– Tak, z pew­no­ścią – przy­tak­nę­ła, upi­ja­jąc nieco go­rą­ce­go na­pa­ru. Cie­pło przy­jem­nie ro­ze­szło się po ciele.

Wpa­try­wa­ła się przez chwi­lę w kubek, urze­czo­na wi­do­kiem uno­szą­cej się pary. My­śla­ła o miłym jej zwie­rzę­ciu, fe­nik­sie, który ukry­wał się w dą­bro­wie, padał na niego bez­li­to­sny deszcz, ale czu­wał nad nią, mimo wszyst­ko. Wy­rzu­ca­ła sobie, że na­ra­zi­ła go na tę po­dróż. Mogła prze­cież zo­sta­wić go w chat­ce pod lasem. Nagle przed ocza­mi sta­nął jej miesz­cza­nin, który wcze­śniej gro­ził nożem.

– Dla­cze­go tam­ten czło­wiek… Chciał mi zro­bić krzyw­dę? Prze­cież za­mie­rza­łam mu oddać moją ka­le­tę. Poza tym widać po moim stro­ju, że nie je­stem za­moż­na.

Mał­żo­nek nie­wia­sty ode­rwał spoj­rze­nie od ognia i spoj­rzał zna­czą­co na żonę. Ta po­trzą­snę­ła prze­czą­co głową, po czym kiw­nę­ła na niego, jakby o coś pro­sząc. Wró­cił ocza­mi do pa­le­ni­ska i po­wie­dział głę­bo­kim gło­sem, jakby do sa­me­go sie­bie:

– Wszy­scy je­ste­śmy cho­dzą­cym mię­sem.

 

 

Elż­bie­ta nie mogła za­snąć. Drę­czy­ła ją myśl, że zaj­mu­je cały sien­nik, pod­czas gdy mał­żeń­stwo śpi w kącie na sło­mie po zwie­rzę­tach. Go­spo­da­rze jed­nak sta­now­czo nie po­zwa­la­li jej ani po­ło­żyć się na zim­nym kle­pi­sku, ani opusz­czać chaty po zmro­ku. Była im bar­dzo wdzięcz­na za go­ści­nę, choć w tyle głowy ko­ła­ta­ła się myśl, że bez ma­gicz­ne­go ognia, który przez cały jej pobyt nie gasł, nie by­li­by aż tak go­ścin­ni. Nie mogła mieć im tego za złe – nie w ta­kich oko­licz­no­ściach.

Po­czu­ła nagłą, silną po­trze­bę pój­ścia do wy­chod­ka, któ­re­go ra­czej w oko­li­cy nie było. Mu­sia­ła po pro­stu wyjść na po­dwó­rze.

Za­kon­ni­ca pró­bo­wa­ła bez­sze­lest­nie wstać z sien­ni­ka, co było nie­moż­li­we. Na szczę­ście go­spo­da­rze się nie zbu­dzi­li.

Sta­nę­ła przed drzwia­mi, bar­dzo się bała. Przy­pusz­cza­ła, że nie stoi za nimi nie­do­szły na­past­nik, ale prze­cież z pew­no­ścią nie był je­dy­nym, który z głodu imał się de­spe­rac­kich czy­nów. Długo nie mogła się zde­cy­do­wać, ale na­glą­ca po­trze­ba skło­ni­ła ją do otwar­cia drzwi.

Po­trze­bo­wa­ła chwi­li, by oswo­ić się z ciem­no­ścią. Szła po omac­ku, opie­ra­jąc się o wi­kli­no­we ścia­ny domu. Gdy oczy pró­bo­wa­ły przy­zwy­cza­ić się do mroku, uszy wy­chwy­ta­ły jęki i płacz boch­nian wy­do­by­wa­ją­ce się z są­sia­du­ją­cych cha­łup.

Wy­szła czym prę­dzej za dom, gdzie krze­wy głogu ma­ja­czy­ły w ciem­no­ści na skra­ju ogród­ka. Już miała przejść do speł­nie­nia na­glą­cej po­trze­by, gdy za krza­ka­mi usły­sza­ła dźwięk ło­pa­ty wbi­ja­nej w zie­mię.

Za­mar­ła i na­słu­chi­wa­ła. Tuż za krze­wa­mi ktoś kopał w ziemi. Stała bez­rad­na, nie wie­dząc, co czy­nić. Nie mogła się ru­szyć, bo po chwi­li ten ktoś zro­bił prze­rwę w ko­pa­niu i do jej uszu za­czę­ły do­bie­gać inne dźwię­ki. Obrzy­dli­we, jakby ktoś coś roz­ry­wał. Coś upa­dło na trawę.

Potem sły­sza­ła już tylko mla­ska­nie i prze­żu­wa­nie.

 

 

– Nie przed­sta­wi­li­śmy się wczo­raj – rze­kła bia­ło­gło­wa, kła­dąc na kle­pi­sku przed Elż­bie­tą miskę zupy z ło­bo­dy. Pły­wa­ły w niej użyte jako za­gęsz­czacz li­ście dębu. – Je­stem Maria, mój mąż to Zbi­gniew, zwany rów­nież Za­rzec­kim. – Usia­dła na kle­pi­sku na­prze­ciw­ko za­kon­ni­cy, ple­ca­mi kie­ru­jąc się do pło­ną­ce­go pa­le­ni­ska. Jej mąż po­szedł do lasu w po­szu­ki­wa­niu cze­go­kol­wiek na­da­ją­ce­go się do prze­żu­cia.

Ere­mit­ka kiw­nę­ła głową, z wdzięcz­no­ścią przyj­mu­jąc go­rą­cy po­si­łek, który w sumie był po czę­ści za­słu­gą jej obec­no­ści. My­śla­ła o fe­nik­sie, mar­twi­ła się o niego.

W oczach nie­wia­sty wy­czy­ta­ła py­ta­nie.

– Ach, prze­pra­szam – rze­kła za­kon­ni­ca, po­pra­wia­jąc się. – Mam na imię Elż­bie­ta; od kilku lat wiodę życie pu­stel­ni­cy, więc nie do końca można mnie na­zwać za­kon­ni­cą.

– Co więc sio­strę spro­wa­dzi­ło do Boch­ni?

Za­kon­ni­ca spoj­rza­ła nie­pew­nie na Marię.

– Głód – szep­nę­ła nie­śmia­ło, jakby to był wstyd.

Nie­wia­sta po­ki­wa­ła głową.

– Nawet lu­dzie, któ­rzy po­świę­ca­ją się Bogu, cier­pią. Nie po­win­no tak być…

– Co masz na myśli?

– Wy­da­wa­ło mi się, że jak ktoś żyje w czy­sto­ści, to Bóg po­wi­nien go oszczę­dzić.

Elż­bie­ta prze­rwa­ła po­si­łek, zmarsz­czy­ła brwi.

– Do­ce­niam twoją go­ści­nę, ale wiedz, że nie po­win­naś się w ten spo­sób wy­po­wia­dać. Nie tobie oce­niać, co Bóg po­wi­nien, a czego nie po­wi­nien.

– Wy­bacz mi, sio­stro, wy­bacz mi, Boże – po­wie­dzia­ła szyb­ko Maria, czy­niąc znak krzy­ża.

– Cięż­kie to czasy na­sta­ły, ro­zu­miem, że różne myśli przy­cho­dzą do głowy. Jed­nak nie na­le­ży wąt­pić w Naj­wyż­sze­go.

Maria par­sk­nę­ła. Elż­bie­ta spoj­rza­ła na nią py­ta­ją­co.

– Co cię tak roz­ba­wi­ło?

Bia­ło­gło­wa mil­cza­ła przez chwi­lę. Usta jej drża­ły, z oczu po­pły­nę­ła łza, którą na­tych­miast wy­tar­ła pod­wij­ką. Unio­sła twarz, spoj­rza­ła przez dym­nik w niebo, wes­tchnę­ła cięż­ko.

– Za­zdrosz­czę sio­strze tej głę­bo­kiej wiary – po­wie­dzia­ła w końcu. – Jed­nak, z całym sza­cun­kiem, uwa­żam, że sio­strze ła­twej jest nadal wie­rzyć. Choć­by dla­te­go, że sio­stra nigdy nie miała dzie­ci.

Ere­mit­ka za­sty­gła z łyżką w po­wie­trzu.

– Sio­stra nie wie, jak to jest pa­trzeć na dziec­ko, które nik­nie w oczach – kon­ty­nu­owa­ła Maria, z oczu któ­rej łzy lały się tak gęsto, że nie było nawet sensu ich wy­cie­rać. – Nie wie sio­stra, jak to jest, usły­szeć od córki: Mamo, chcia­ła­bym za­snąć i się nie obu­dzić. Mamo, nie mogę już znieść tego bólu, niech to się skoń­czy. U je­dy­ne­go syna, który prze­żył na­ro­dzi­ny, ob­ser­wo­wać, jak skóra aż brą­zo­wie­je i pęka. Sły­szeć ich nie­ustan­ny płacz, pa­trzeć, jak łamią zęby na korze drze­wa, jak kłócą się o świń­skie łajno! Nie wie sio­stra, jak to jest, bu­dzić się i wi­dzieć swoje dzie­ci mar­twe, wi­dzieć szkie­le­ty ob­le­czo­ne skórą! Jak to jest za­ko­py­wać wła­sne dzie­ci w ogród­ku pod krze­wa­mi głogu, żeby nikt ich nie zna­lazł i… nie zjadł ich zwłok!

Elż­bie­ta mi­mo­wol­nie usły­sza­ła w gło­wie dźwięk ło­pa­ty wbi­ja­nej w zie­mię. Po­czu­ła silne, du­szą­ce go­rą­co, roz­le­wa­ją­ce się z pier­si na całe ciało. Marią wstrzą­sał szloch.

– Więc niech mi sio­stra nie mówi, że nie na­le­ży wąt­pić w Naj­wyż­sze­go. Jaki Bóg po­zwa­la na takie cier­pie­nie? Gdzie on jest? No, gdzie?

– Nie bluź­nij, Mario… Bóg może ze­słać jesz­cze sroż­szą karę, jeśli się od niego od­wró­ci­my… Ro­zu­miem, że czu­jesz się po­rzu­co­na, ale przy­po­mnij sobie Księ­gę Hioba…

– Mam w rzyci Księ­gę Hioba! Sroż­szą karę? Jaka kara może być jesz­cze gor­sza? Co może być gor­sze od pa­trze­nia, jak lu­dzie po­że­ra­ją wła­sne dzie­ci?!

Ere­mit­ka za­mil­kła. Zro­zu­mia­ła, że żad­ny­mi sło­wa­mi nie prze­ko­na cier­pią­cej matki. W szlo­chu Marii brzmia­ło po­czu­cie nie­spra­wie­dli­wo­ści, które długo kłę­bi­ło się w duszy, a teraz wresz­cie zna­la­zło uj­ście.

Elż­bie­ta odło­ży­ła miskę zupy obok sien­ni­ka, przy­su­nę­ła się do nie­wia­sty i przy­tu­li­ła do sie­bie. Po­cze­ka­ła dłuż­szą chwi­lę, aż Maria nieco się uspo­koi.

– Po­mó­dl­my się za twoje dzie­ci – po­wie­dzia­ła cicho.

Bia­ło­gło­wa przy­tak­nę­ła, wy­swo­ba­dza­jąc się z uści­sku za­kon­ni­cy.

Uklę­kły w stro­nę krzy­ża z ga­łę­zi głogu wi­szą­ce­go na le­pio­nej ścian­ce. Po­grą­ży­ły się w mo­dli­twie.

 

 

Zbi­gniew wró­cił do chaty ze zdo­by­cza­mi. Ko­ści­sty­mi dłoń­mi wy­cią­gał z worka po kolei i kładł na ławie szysz­ki, mokrą korę i, naj­lep­szy łup od kilku dni, jaki udało mu się zna­leźć, czyli jaja pta­ków. Maria miała ocho­tę rzu­cić się na nie, by po­żreć je na su­ro­wo, ale po­wstrzy­ma­ła się i za­czę­ła przy­go­to­wy­wać ja­jecz­ni­cę z mie­lo­ny­mi szysz­ka­mi.

Elż­bie­ta za­uwa­ży­ła już, że Zbi­gniew jest z na­tu­ry ma­ło­mów­ny, a obec­ne przy­gnę­bie­nie tylko na­si­la­ło w nim tę cechę. Jed­nak­że w jego oczach tlił się jesz­cze inny ro­dzaj smut­ku.

– Co się stało, Zbi­gnie­wie? – Nie wy­trzy­ma­ła w końcu i za­py­ta­ła, gdy wszy­scy sie­dzie­li wokół pa­le­ni­ska. Może jego też ktoś chciał na­paść i zjeść. Może zo­ba­czył od­ko­pa­ny grób w ogro­dzie. Może po­czuł, że śmierć wy­cią­ga po niego swój ostry sierp…

– Spo­tka­łem po dro­dze Janka, też wra­cał z lasu. – Z jego po­pę­ka­nych ust wresz­cie wy­szły słowa. – Lu­dzie ga­da­ją, że idzie do nas jakaś za­ra­za. Po­dob­no z Włoch przy­la­zła. Całe mia­sta pa­da­ją jak muchy. Mówił, że na uli­cach Flo­ren­cji jest tyle zwłok, że nie idzie ich po­cho­wać, że to kara boska za grze­chy. Jed­ne­go dnia człek jest zdro­wy, dru­gie­go już mar­twy. Po­dob­no wiel­ki pomór naj­bar­dziej pa­no­szy się teraz u Niem­ców… Więc do nas też przyj­dzie.

Na­sta­ła cisza. Wszy­scy wpa­try­wa­li się w hip­no­ty­zu­ją­cy ta­niec pło­mie­ni. Elż­bie­tę z za­my­śle­nia wy­rwał śmiech Marii.

– Ale ty bla­zgo­nisz, Za­rzec­ki! – Bia­ło­gło­wa śmia­ła się w głos. W oczach Zbi­gnie­wa od­bi­ja­ły się za­sko­cze­nie i prze­ra­że­nie. – Jed­ne­go dnia człek jest zdro­wy, dru­gie­go już mar­twy? Nie ist­nie­je taka cho­ro­ba, nie ma cze­goś ta­kie­go. Nawet nie­mow­ląt­ki tak szyb­ko nie umie­ra­ją, a ty pró­bu­jesz nam wmó­wić, że do­ro­śli lu­dzie pa­da­ją chma­ra­mi jak muchy? Wsty­dził­byś się pleść takie dur­noc­twa…

Mąż zmarsz­czył brwi.

– Janek mi nigdy nie ze­łgał – wark­nął. – Poza tym czemu lu­dzi­ska mia­ły­by zmy­ślać? I to w całej Eu­ro­pie? Za­sta­nów się, głu­pia babo, zanim coś po­wiesz…

– Dzie­ci, spo­kój, sza­nuj­cie sie­bie na­wza­jem! – Za­kon­ni­ca po­czu­ła się zo­bo­wią­za­na do za­bra­nia głosu i za­pro­wa­dze­nia po­ko­ju. – Nie dajmy sobie po­stra­dać ro­zu­mów, nie po­gar­szaj­my sy­tu­acji.

Mąż i nie­wia­sta po­słusz­nie za­mil­kli.

Cała trój­ka długo sie­dzia­ła w po­sęp­nej ciszy. Do­pie­ro zmierzch wy­rwał ich z przy­gnę­bia­ją­cych myśli i przy­po­mniał, że czas szy­ko­wać się do snu.

 

 

Elż­bie­tę obu­dził chłód. Prze­tar­ła oczy, pod­nio­sła się i ze zdzi­wie­niem spo­strze­gła, że w pa­le­ni­sku nie pali się ogień, który był je­dy­nym po­cie­szy­cie­lem miesz­kań­ców. Zro­zu­mia­ła prze­kaz fe­nik­sa.

Czas wra­cać do domu.

Go­spo­da­rze przy­ję­li tę wia­do­mość z naj­wyż­szą obo­jęt­no­ścią. Skoń­czył się ogień, skoń­czy­ła się go­ścin­ność.

Za­kon­ni­ca po­dzię­ko­wa­ła za wszyst­ko Marii i Zbi­gnie­wo­wi, ży­cząc im wszyst­kie­go do­bre­go. Obie­ca­ła im też mo­dli­twę, na co nie­wia­sta ledwo za­uwa­żal­nie wy­wró­ci­ła ocza­mi.

Elż­bie­ta wy­szła na ulicę. Strach wró­cił do niej ze zdwo­jo­ną mocą. Sta­ra­ła się iść cicho, choć na mo­krym bruku było to za­da­nie trud­ne do wy­ko­na­nia. Po dro­dze mi­ja­ła ludzi i nie­któ­rzy wo­dzi­li za nią wy­głod­nia­łym wzro­kiem, lecz naj­wy­raź­niej nie mieli siły jej gonić.

Do bram mia­sta do­tar­ła bez przy­gód. Prze­kro­czy­ła mury, prze­szła przez most, kie­ru­jąc się w stro­nę trak­tu ukry­te­go w gę­stej dą­bro­wie.

Gdy tylko za­szy­ła się w gę­stwi­nie drzew, po­czu­ła lekki cię­żar na ra­mie­niu.

Ignis wró­cił i prze­pę­dził sa­mot­ność.

 

 

Ko­ły­sa­ła się na tra­twie z krót­kim masz­tem. Morze miało dziw­ny kolor – za­miast męt­nej zie­le­ni ota­cza­ła ją czer­wień. Prze­ra­zi­ła się – czyż­by to wszyst­ko było krwią? Opar­ła się o deski tra­twy, za­ska­ku­ją­co mięk­kie. Przyj­rza­ła się im: pod sobą nie miała drew­na, lecz… naj­praw­dziw­szy bo­czek! Unio­sła twarz, a wtedy maszt oka­zał się długą, so­czy­stą kieł­ba­są, na któ­rej ło­po­tał za­miast flagi ogrom­ny ka­wa­łek sło­ni­ny.

Elż­bie­ta za­śmia­ła się w głos, łzy po­cie­kły po po­licz­kach. Wró­ci­ła spoj­rze­niem do czer­wo­nej wody – wtedy za­uwa­ży­ła, że morze nie jest gęste, więc nie może to być krew. Za­nu­rzy­ła w nim rękę, na­bra­ła nieco płynu. Nie­śmia­ło wzię­ła kapkę ję­zy­kiem. Toż to było wino! Naj­praw­dziw­sze wino i to chyba nawet fran­cu­skie! Tak za­cne­go trun­ku za­kon­ni­ca jesz­cze nigdy nie piła, nawet pod­czas naj­wy­staw­niej­szych jar­mar­ków…

Gdy już miała się wgryźć w kieł­ba­sia­ny maszt, na ho­ry­zon­cie zo­ba­czy­ła chmu­ry, a z nich za­czął padać mlecz­ny deszcz. Wy­sta­wi­ła język, by po­czuć smak słod­kie­go mleka. Kap, kap… Boże w nie­bio­sach, jakie to pysz­ne! Wró­ci­ła chęć do życia, krew za­czę­ła szyb­ciej krą­żyć, hu­mo­ry się zrów­ny­wa­ły, umysł ja­śniał…

Nie­spo­dzie­wa­nie deszcz zgęst­niał i mleko po­la­ło się wiel­ką falą. Za­kon­ni­ca za­czę­ła się krztu­sić, chcia­ła od­wró­cić głowę, ale nie mogła. Po­czu­ła prze­ra­że­nie, tra­ci­ła dech…

 

 

…ob­ró­ci­ła się gwał­tow­nie na sien­ni­ku, wy­plu­wa­jąc z sie­bie mleko, które nie prze­sta­wa­ło padać na jej twarz. Zdez­o­rien­to­wa­na zo­ba­czy­ła swoją izbę i pło­ną­ce pa­le­ni­sko na środ­ku. Za­sła­nia­jąc się ręką, spoj­rza­ła w górę.

In­ten­syw­ny deszcz ode­rwał ka­wa­łek sło­mia­ne­go dachu i za­wzię­cie ob­le­wał twarz za­kon­ni­cy. Po­wo­li wsta­ła, przy­su­nę­ła się do pa­le­ni­ska, by wszyst­ko osu­szyć.

Pa­trzy­ła na wodę za­le­wa­ją­cą sien­nik i kle­pi­sko, które za­czę­ło przy­po­mi­nać bagno. Chcia­ła wstać, pójść do lasu, na­zbie­rać drwa, jakoś za­ła­tać tę dziu­rę.

Ale nie miała siły. Ledwo do­czoł­ga­ła się do ognia. Wszyst­ko cią­ży­ło – ręce, nogi, głowa. Do tego głód znów po­czął ją dźgać w brzuch nie­wi­dzial­ny­mi wi­dła­mi. Wnętrz­no­ści miała chyba przy­kle­jo­ne do ple­ców.

Wy­cią­gnę­ła ręce do pa­le­ni­ska i z prze­ra­że­niem za­uwa­ży­ła, że w nie­któ­rych miej­scach skóra jej pęka i brą­zo­wie­je. Drżą­ce dło­nie, które miała przed sobą, nie mogły być jej.

Wtedy zro­zu­mia­ła, że staje się upio­rem: jak tam­ten mąż, co chciał ją po­żreć; jak ci wszy­scy lu­dzie pa­trzą­cy na nią wy­głod­nia­łym wzro­kiem; jak Maria i Zbi­gniew, któ­rzy po­mo­gli jej w ludz­kim od­ru­chu, a potem go­ści­li tylko przez wzgląd na ogień.

Po­czu­ła nie­przy­jem­ne ła­sko­ta­nie w nosie i zbli­ża­ją­ce się łzy. Po chwi­li oczy cał­ko­wi­cie za­szły mgłą.

Nagle na ple­cach coś osia­dło, coś su­che­go i mięk­kie­go. Do­tknę­ła ko­ści­stą dło­nią mięk­kie­go pledu. Obej­rza­ła się, otar­ła twarz.

Ignis spoj­rzał na nią mą­dry­mi, czar­ny­mi oczka­mi i uniósł dziób do góry. Za­śpie­wał pięk­nym tre­lem, po czym znów na nią spoj­rzał.

– Dzię­ku­ję – wy­szep­ta­ła za­kon­ni­ca, za­sko­czo­na, że Ignis po­my­ślał o wy­su­sze­niu pledu.

Do­brze, że miała jesz­cze jego.

Ale… z sa­me­go ognia nie wy­ży­je. Fe­nik­so­wi głód rów­nież dawał się we znaki. Jego czer­wo­no-zło­te pióra nieco zbla­dły, dziób przy­po­mi­nał wy­bla­kłe złoto. Rza­dziej roz­pa­lał ogień, ru­szał się nie­mra­wo, pra­wie w ogóle już nie latał.

Nie damy rady. Prze­pra­szam, że cię okła­ma­łam, przy­ja­cie­lu.

Ptak gwał­tow­nie za­ma­chał dzio­bem na boki, jakby chciał za­prze­czyć.

Nie wy­ży­wię nas. Nie ma je­dze­nia. Jest tylko jedno wyj­ście.

Po­wo­li wsta­ła, pod­pie­ra­jąc się o ławę i wy­szła przed dom. Gęsty deszcz spo­wal­niał jej kroki, za­le­wał twarz, ale ona upar­cie szła dalej. W kilka chwil do­tar­ła za płot, gdzie jesz­cze nie­daw­no dum­nie pięły się w górę fio­le­to­we kwia­ty, a teraz le­ża­ły przy ziemi, przy­gnie­cio­ne przez bujne trawy.

Elż­bie­ta chwy­ci­ła na­mo­kłe od desz­czu płat­ki to­ja­du moc­ne­go. Roz­pacz­li­wie wcie­ra­ła je w twarz i ręce. Gdy już chcia­ła jedno z nich zjeść, coś sil­nie ude­rzy­ło ją w ramię.

Przed nią buch­nął ogień tak po­tęż­ny, że nie do­rów­ny­wał­by mu nawet pożar wiel­kiej sto­do­ły. Gdy ulewa wresz­cie go stłu­mi­ła, Elż­bie­ta wciąż nie mogła się po­ru­szyć, zdu­mio­na ogro­mem ży­wio­łu. W stru­gach desz­czu do­strze­gła Igni­sa, uno­szą­ce­go się nad spa­lo­ną trawą, z któ­rej wy­do­by­wał się gęsty dym.

 

***

 

Noc. Deszcz nieco ze­lżał, lecz nadal padał, prze­ni­ka­jąc przez strze­chę i mo­cząc wszyst­ko, co dało się zmo­czyć. Już nie było ognia, który mógł wy­su­szyć cho­ciaż habit albo pled. Od kilku dni Ignis nie roz­pa­lał pa­le­ni­ska, mar­niał w oczach. Dziób wy­pło­wiał mu kom­plet­nie, tak samo jak pióra.

Elż­bie­ta nie mogła spać. Wal­czy­ła z uczu­ciem głodu i zimna. Różne myśli prze­wi­ja­ły jej się przez głowę. Że to jest drugi potop, że to kara za grze­chy. Mąż z nożem w Boch­ni. Maria i Zbi­gniew przy­po­mi­na­ją­cy żywe szkie­le­ty. Dźwięk ło­pa­ty od­ko­pu­ją­cej zwło­ki ich dzie­ci w ogro­dzie, mla­ska­nie, prze­żu­wa­nie. Zbi­gniew mó­wią­cy o wiel­kim po­mo­rze, który się do nich zbli­ża, ko­lej­na kara za grze­chy. Ignis, uko­cha­ny fe­niks, dar od Boga, który lu­dzie chcie­li spa­lić…

Ignis. Wła­śnie. Ptak był nie­wąt­pli­wym do­wo­dem na to, że Bóg miał wobec niej ja­kieś plany, że nie chciał, by umar­ła. Ptak ob­da­rzał ją cie­płem ogni­ska, okry­wał kocem, to­wa­rzy­szył w wę­drów­kach, czu­wał nad nią, gdy prze­by­wa­ła w Boch­ni, ura­to­wał jej życie, gdy chcia­ła zjeść tru­ją­cą ro­śli­nę. Teraz ptak ledwo zipie, nie ma czym na­kar­mić ani jego…

…ani sie­bie. Już nie pa­mię­ta, jak to jest mieć coś zja­dli­we­go w ustach. Coś, co nie jest sple­śnia­łym źdźbłem psze­ni­cy, korą drze­wa, pta­sim łaj­nem…

A fe­niks i tak ledwo zipie. I tak nie­dłu­go umrze…

Elż­bie­ta ob­ró­ci­ła się na sien­ni­ku, pró­bu­jąc wy­pa­trzyć Igni­sa. W mroku za­bły­sły jego mądre oczka.

Padła z po­wro­tem ple­ca­mi na słomę. Po­ja­wi­ły się wy­rzu­ty su­mie­nia.

Bar­dzo to po chrze­ści­jań­sku. Ptak już ci nie jest po­trzeb­ny, więc chcesz go zjeść. Je­steś taka sama jak Maria i Zbi­gniew. Je­steś złym czło­wie­kiem.

Czuła się jak na tor­tu­rach. Cie­le­snych, bo brzuch z głodu skrę­cał się tak, że za­kon­ni­ca mo­dli­ła się, by Bóg to wresz­cie za­koń­czył. Umy­sło­wych, bo wście­kłość pu­ste­go żo­łąd­ka przy­ćmie­wa­ła coraz bar­dziej głos roz­sąd­ku. Była tak głod­na, że nie ob­cho­dzi­ły już jej żadne przy­ka­za­nia, za­rów­no bo­skie jak i ludz­kie. Coś ka­za­ło jej roz­pacz­li­wie wal­czyć o prze­trwa­nie, cena nie grała roli.

I wtedy już wie­dzia­ła, że za­bi­je fe­nik­sa z samym brza­skiem, jak tylko się roz­ja­śni. Łzy cie­kły jej gęsto po po­licz­kach na samą myśl. Nie­na­wi­dzi­ła sie­bie za to, że chce za wszel­ką cenę prze­trwać i że po­tra­fi już my­śleć tylko o sobie.

Sen ła­ska­wie spły­nął na umę­czo­ną ere­mit­kę. Znów była w kra­inie mię­sem i mle­kiem pły­ną­cej. Choć przez chwi­lę nie do­skwie­rał jej ani głód, ani zimno, ani wizja końca świa­ta.

 

 

Chmu­ry nadal upar­cie wstrzy­my­wa­ły słoń­ce, jakby miały do wy­peł­nie­nia jakąś świę­tą misję. Świat po­krył się wodą, sza­ro­ścią, śmier­cią. Wszel­kie ro­śli­ny przy­tu­la­ły się do ziemi, przy­po­mi­na­jąc obraz po tra­gicz­nym hu­ra­ga­nie. W po­wie­trzu uno­sił się nie­ustan­ny za­pach wil­go­ci i ple­śni. Ciszy nie roz­pra­sza­ło pia­nie ko­gu­ta ani trel pta­ków. Tylko deszcz. Prze­klę­ty, rodem z pie­kła, znie­na­wi­dzo­ny przez wszyst­kie ży­ją­ce jesz­cze isto­ty, deszcz.

Elż­bie­ta obu­dzi­ła się po raz ko­lej­ny w tych okrop­nych oko­licz­no­ściach, prze­kli­na­jąc, że nie ode­szła we śnie. Przy­po­mnia­ła sobie o swoim pla­nie, który ob­my­śli­ła w nocy i po­czu­ła w pier­si nie­przy­jem­ny żar.

Ro­zej­rza­ła się po chat­ce, lecz ni­g­dzie nie doj­rza­ła Igni­sa. Zmarsz­czy­ła brwi. Może ma­gicz­nie ozdro­wiał i po­le­ciał na chwi­lę do lasu? Kto wie, w końcu to fe­niks. Wtedy, w Boch­ni, też miał spło­nąć, a jed­nak prze­żył.

Wy­tę­ża­jąc wszyst­kie siły, ere­mit­ka wsta­ła po­wo­li i wy­szła z izby. Sta­nę­ła na po­dwó­rzu, po­czu­ła chłod­ny deszcz na twa­rzy.

Nie mu­sia­ła długo się roz­glą­dać. W oczy rzu­cił jej się blady czer­wo­ny kolor, wy­róż­nia­ją­cy się wśród so­czy­ście zie­lo­nych traw, tuż pod ścia­ną roz­pa­da­ją­cej się chat­ki.

Pod­bie­gła tam tylko po to, by po­twier­dzić naj­gor­sze przy­pusz­cze­nia. Ignis leżał nie­ru­cho­mo, jego pierś się nie po­ru­sza­ła.

W gło­wie Elż­bie­ty za­pa­no­wał chaos.

Boże, dla­cze­go?

Dla­cze­go naj­pierw mi go dałeś, a potem za­bra­łeś?

Co ja teraz po­cznę?

I tak chcia­łaś go ubić…

Mo­żesz go teraz zjeść…

Wszyst­ko mnie boli, nie­dłu­go umrę…

Zjedz go!

Ostat­nia myśl zwy­cię­ży­ła. Nie­ste­ty po­my­słu nie mogła wcie­lić w życie.

Gdy tylko chcia­ła za­brać ptaka z ziemi, na­tych­miast wy­ło­ni­ły się wokół niego kol­cza­ste ga­łę­zie, ra­niąc za­kon­ni­cę w rękę. Przez dłuż­szą chwi­lę wiły się, prze­pla­ta­ły nie­spiesz­nie, aż w końcu utwo­rzy­ły nad pta­kiem coś w ro­dza­ju ko­pu­ły.

– To ci cuda! – wy­krzyk­nę­ła ere­mit­ka. – Nie­sły­cha­ne, za­praw­dę…

Stała jesz­cze długo, nie spusz­cza­jąc z oczu ro­ślin­nej klat­ki.

Gdy pierw­sze za­sko­cze­nie opu­ści­ło serce za­kon­ni­cy, na jego miej­scu po­ja­wił się żal i smu­tek.

– Też bym chcia­ła tak umrzeć. Na swo­ich wa­run­kach… – szep­nę­ła. – Że­gnaj, przy­ja­cie­lu.

Wró­ci­ła do chat­ki, by skryć się przed desz­czem. Le­ża­ła na sien­ni­ku, przy­kry­wa­jąc się mo­krym ple­dem i długo pła­ka­ła. W końcu, opad­nię­tą z sił, po­now­nie owład­nął sen.

 

 

Pro­mie­nie słoń­ca pró­bo­wa­ły prze­bić się przez po­wie­ki za­kon­ni­cy. Roz­kle­iła je z tru­dem. Oczy mocno pie­kły, wciąż pa­mię­ta­ją­ce po­to­ki łez wy­la­ne po­przed­nie­go wie­czo­ru.

Elż­bie­ta była tak wy­czer­pa­na, że tro­chę dłu­żej za­ję­ło jej zro­zu­mie­nie, dla­cze­go chat­ka wy­glą­da cał­kiem ina­czej. Każdy przed­miot stał się wi­docz­ny, a na skó­rze czuła przy­jem­ne cie­pło.

– Na wszyst­kich świę­tych, słoń­ce! – ze­rwa­ła się, a uczy­ni­ła to tak gwał­tow­nie, że aż się prze­wró­ci­ła i pra­wie roz­bi­ła nos o kle­pi­sko. Nie zwa­ża­jąc na to, pod­nio­sła się ry­chle i wy­bie­gła na ze­wnątrz.

Chmu­ry roz­pierz­chły się osta­tecz­nie, po­ko­na­ne przez wiel­ką kulę słoń­ca. Rosa na gę­stych tra­wach błysz­cza­ła jak drob­ne, dro­go­cen­ne ka­mycz­ki. Twarz za­kon­ni­cy ob­le­wa­ły świa­tłość i cie­pło; do­słow­nie po­czu­ła, jak ka­mień spada z serca i roz­le­wa się w nim żar na­dziei.

Jed­nak zapał nagle zgasł, rów­nie szyb­ko jak się po­ja­wił.

– Gdy przy­był tu ze mną Ignis, słoń­ce też na chwi­lę wy­szło, a potem zni­kło… – mruk­nę­ła.

Wła­śnie, Ignis.

Od­wró­ci­ła spoj­rze­nie w drugą stro­nę ogro­du i onie­mia­ła.

W miej­scu, gdzie jesz­cze dnia po­przed­nie­go le­ża­ło bez­wład­ne ciał­ko fe­nik­sa przy­kry­te kol­ca­mi, stało teraz ogrom­ne drze­wo o roz­ło­ży­stych ga­łę­ziach i czer­wo­no-zło­tych li­ściach. Kora gru­be­go pnia błysz­cza­ła, jakby po­kry­ta sre­brem. Drze­wo tak osza­ła­mia­ło swoim ma­je­sta­tem, że do­pie­ro po chwi­li Elż­bie­ta do­strze­gła na nim coś jesz­cze.

Owoce. Wiel­kie, na­brzmia­łe od soku i miąż­szu owoce, przy­po­mi­na­ją­ce nieco grusz­ki, zwi­sa­ły ze srebr­nych ga­łę­zi. Było ich tyle, że w nie­któ­rych miej­scach ko­na­ry się ugi­na­ły. Owoce miały pięk­ny, żywy, ru­bi­no­wy kolor.

Za­kon­ni­ca znów po­czu­ła ostre kłu­cie w brzu­chu, a su­chość w ustach do­ku­czy­ła jesz­cze bar­dziej. Pod­bie­gła do drze­wa i zanim zdą­ży­ła się za­sta­no­wić, czy owoce nie są tru­ją­ce, po­że­ra­ła je łap­czy­wie.

Roz­kosz­nie słod­ki sok spły­wał do gar­dła, po­zo­sta­wił wspa­nia­łe uczu­cie wil­go­ci na ustach i po­licz­kach. Miąższ owocu obłęd­nie roz­pły­wał się w ustach, a sma­kiem przy­po­mi­nał… Wła­ści­wie, to ere­mit­ka nie wie­dzia­ła, do czego mogła go przy­rów­nać. Nigdy wcze­śniej w życiu nie jadła ni­cze­go pysz­niej­sze­go. Smak był słod­ki i kwa­śny jed­no­cze­śnie.

Jadła, a ra­czej po­że­ra­ła ru­bi­no­we owoce jak opę­ta­na. Gdy już nie mogła zmie­ścić wię­cej, po­ło­ży­ła się na tra­wie, przy srebr­nym pniu, spo­glą­da­jąc na pro­mie­nie słoń­ca prze­bi­ja­ją­ce się przez czer­wo­no-zło­te li­ście. Za­śmia­ła się gło­śno, w ogóle się nie ha­mu­jąc, choć wie­dzia­ła, że tak ru­basz­ny śmiech nie po­do­ba się Bogu.

Jed­nak teraz o to nie dbała. Spodo­bał jej się dźwięk, któ­re­go już bar­dzo dawno nie sły­sza­ła, więc śmia­ła się tylko gło­śniej. I gło­śniej, i jesz­cze gło­śniej.

 

***

 

Mimo że od­czu­wa­ła lekki smu­tek na wspo­mnie­nie Igni­sa, który po­przed­nim razem jej to­wa­rzy­szył, Elż­bie­ta szła raź­nym kro­kiem. Tym razem wszyst­ko wy­glą­da­ło ina­czej, teraz szła do Boch­ni z na­dzie­ją, a nie prze­ra­że­niem w sercu. Ro­ślin­ność już nie gar­bi­ła się jak umie­ra­ją­cy sta­rzec, już nie przy­gnia­tał jej cię­żar ulew­nych desz­czy. Teraz wszel­kie ga­łę­zie, li­ście i kwia­ty dum­nie się wy­cią­ga­ły w stro­nę słoń­ca, które na­resz­cie pie­ści­ło pro­mie­nia­mi umę­czo­ną zie­mię.

Za­kon­ni­ca od­czu­wa­ła tak głę­bo­ką wdzięcz­ność do Boga, że nawet nie wa­dzi­ły jej wiel­kie to­bo­ły, które cią­gnę­ła za sobą na wozie. Ocza­mi wy­obraź­ni wi­dzia­ła, jak roz­da­je cu­dow­ne owoce umę­czo­nym miesz­kań­com, jak w ich oczach za­pa­la się iskier­ka na­dziei, jak za­czy­na­ją się śmiać.

Po­zdra­wia­ła każdy dąb i każdą brzóz­kę, którą mi­ja­ła. Wi­ta­ła się z kę­pa­mi pa­pro­ci i mchu, kła­nia­ła się krze­wom hor­ten­sji, za­śmie­wa­jąc się gło­śno.

My­śla­ła o Zbi­gnie­wie i Marii, wy­obra­ża­ła sobie, jak po­da­je im owoce, a ich po­sęp­ne twa­rze od razu się roz­ja­śnia­ją. Miała na­dzie­ję, że oboje jesz­cze żyją i że zdąży im się od­wdzię­czyć za ra­tu­nek i go­ści­nę.

 

 

Już nie wie­dzia­ła, po raz który w tym roku ma ocho­tę prze­kląć Boga i który raz ledwo się od tego po­wstrzy­my­wa­ła. Stra­ci­ła ra­chu­bę. Chyba nawet Hiob nie mu­siał tyle przejść, co ona.

Takie myśli prze­cho­dzi­ły jej przez głowę, odkąd prze­kro­czy­ła mury mia­sta. Ra­dość i na­dzie­ja, które jesz­cze do­słow­nie przed kil­ko­ma pa­cie­rza­mi jej to­wa­rzy­szy­ły, ulot­ni­ły się bez­pow­rot­nie.

Smród z uli­czek był za­trwa­ża­ją­cy i wręcz po­ra­ża­ją­cy. Gdy od­wie­dzi­ła Boch­nię ostat­nim razem, my­śla­ła, że go­rzej mia­sto cuch­nąć już nie może. Bar­dzo się wtedy my­li­ła.

My­li­ła się też co do skali tra­ge­dii. Jesz­cze nie­daw­no była prze­ko­na­na, że nic nie może być gor­sze­go od klę­ski ży­wio­ło­wej i zbio­ro­we­go wy­mie­ra­nia z głodu.

O wiele gor­sze było bo­wiem zbio­ro­we wy­mie­ra­nie od… za­ra­zy.

Nie­ste­ty Zbi­gniew miał rację. Wiel­ki pomór, o któ­rym wspo­mi­nał, bez wąt­pie­nia wdarł się przez mury mia­sta. Elż­bie­ta na­tych­miast za­pra­gnę­ła nie­moż­li­we­go – cof­nię­cia czasu, aby ludz­kość tra­pił je­dy­nie głód.

Bóg mu­siał srogo się roz­gnie­wać, skoro nie­ustan­nie drę­czył gor­sze, śmier­tel­ne wer­sje sa­me­go sie­bie. Naj­pierw ze­słał głód, teraz… To.

Wiel­ki pomór.

Czaił się wszę­dzie. Czy­hał w sto­sach ciał ze­bra­nych na wo­zach lub wrzu­co­nych do wiel­kich, głę­bo­kich dołów. W cia­łach po­kry­tych czar­ny­mi gu­za­mi wiel­ko­ści jabł­ka. Czaił się w chłop­skich cha­tach i miesz­czań­skich do­mach, jesz­cze bar­dziej zruj­no­wa­nych niż przed dwoma nie­dzie­la­mi, bar­dziej przy­po­mi­na­ją­cych ruiny niż zdat­ne do uży­tecz­no­ści bu­dyn­ki. Za­zna­czał swoją obec­ność za­kre­ślo­ny­mi krzy­ża­mi lub po­szar­pa­ny­mi, czar­ny­mi skraw­ka­mi ma­te­ria­łu za­wie­szo­ny­mi nad drzwia­mi więk­szo­ści domów. Nie było wąt­pli­wo­ści, że do­tarł wszę­dzie i ni­ko­mu nie po­zwo­lił uciec.

Ere­mit­ka po­chło­nię­ta ob­ser­wa­cją tra­ge­dii, późno się zo­rien­to­wa­ła, że już zmierz­cha, a nie usły­sza­ła dzwo­nu z po­bli­skie­go ko­ścio­ła. Naj­pew­niej dzwon­ni­ka rów­nież po­chło­nę­ła za­ra­za.

Elż­bie­ta przy­sta­nę­ła. Opu­ści­ła drągi, za­trzy­mu­jąc wóz. Sa­pa­ła cięż­ko, w końcu wio­zła ze sobą nie­ma­ły cię­żar i prze­szła nie­mal dzień drogi. Za­sta­na­wia­ła się, gdzie spę­dzić noc.

Jej oczy uchwy­ci­ły jedno z nie­wie­lu do­mostw, nad któ­rym ani nie po­wie­wał żaden czar­ny ma­te­riał, ani nie zo­stał na­kre­ślo­ny krzy­żyk. Pełna na­dziei, choć wąt­pli­wej, udała się w jego stro­nę.

Prze­kro­czy­ła wy­so­ki próg i schy­li­ła głowę, pró­bu­jąc się zmie­ścić w cia­snych drzwicz­kach. Gdy tylko we­szła do środ­ka i za­mknę­ła je za sobą, za­miast ulgi po­czu­ła czy­jąś obec­ność i okrop­ny smród.

 

 

Z głębi ciem­ne­go po­miesz­cze­nia wy­do­by­wał się ka­szel. Nie był to jed­nak zwy­kły ka­szel, jaki wy­ry­wa się z pier­si, gdy przy­pad­kiem po­łknie się za dużo dymu przy pie­cze­niu chle­ba. Po tym kasz­lu można było wiele zgad­nąć. Char­czą­cy, rzę­żą­cy, pa­lą­cy płuca, nie­po­zo­sta­wia­ją­cy wła­ści­cie­lo­wi wiele czasu do prze­ży­cia.

Elż­bie­ta za­drża­ła. Śmierć. Tak brzmi śmierć, tak cuch­nie śmierć.

A jak wy­glą­da? Za­kon­ni­ca wo­la­ła tego nie spraw­dzać. Stwier­dzi­ła jed­nak, że nie zo­sta­wi nie­szczę­śni­ka bez mo­dli­twy.

Nie miała oczy­wi­ście świę­ceń ka­płań­skich, ale stwier­dzi­ła, że i tak udzie­li ostat­nie­go na­masz­cze­nia. Warto spró­bo­wać. Osta­tecz­nie po coś Bóg cią­gle ją trzy­mał przy życiu.

Gdy zbli­ża­ła się do cho­re­go, cią­żył jej na pier­si ogrom­ny ka­mień wy­peł­nio­ny stra­chem. Mnó­stwo myśli kłę­bi­ło się w gło­wie, prze­krzy­ki­wa­ły się, za­prze­cza­ły sobie na­wza­jem.

Ucie­kaj, głu­pia, chcesz się za­ra­zić?

Już i tak wcią­gnę­łam w sie­bie mnó­stwo mia­zma­tów. I tak umrę.

Po co żyć, skoro świat się koń­czy? Ni­cze­go już nie ma. To jeden z ostat­nich ludzi na świe­cie.

A jeśli nie? Na pewno wielu prze­ży­ło. Może nie w tym mie­ście, ale…

Nie za­ra­zisz się od po­wie­trza, głu­pia. Lecz z pew­no­ścią za­ra­zisz się, gdy tylko do­tkniesz te żywe zwło­ki…

Ucie­kaj!

Wbrew ostat­niej myśli, do­tar­ła do sien­ni­ka cho­re­go, przy­sta­nę­ła. Schy­li­ła się ku niemu i gdy już miała re­cy­to­wać for­mu­ły, nie­szczę­śnik kaszl­nął. Po­czu­ła wil­got­ne kro­pel­ki na po­licz­kach i smak krwi na ustach. Za­sty­gła prze­ra­żo­na.

A mnie kto teraz udzie­li ostat­nie­go na­masz­cze­nia?

 

 

– Pić… – wy­char­czał męski głos.

Elż­bie­ta prze­rwa­ła wy­po­wia­da­nie for­muł.

– Co rze­czesz? – za­py­ta­ła, nie do­wie­rza­jąc.

– Pić – po­wtó­rzył mąż. Char­czał jesz­cze przez chwi­lę, ale nic wię­cej nie po­wie­dział.

Za­kon­ni­ca wsta­ła po­wo­li z kucek, nie wie­dząc, co ma po­cząć. Skąd ma tutaj wziąć piwo? Nawet wody ni­g­dzie nie było w po­bli­żu.

Nagle ją olśni­ło.

Owoce! Były prze­cież bar­dzo so­czy­ste, z pew­no­ścią za­spo­ko­ją pra­gnie­nie umie­ra­ją­ce­go.

Wy­szła z chat­ki szyb­ko, prze­ci­ska­jąc się przez drzwicz­ki i wró­ci­ła po chwi­li z na­rę­czem czer­wo­nych owo­ców.

– Pro­szę – po­da­ła jeden umę­czo­ne­mu mę­żo­wi.

Jed­nak ten nie wziął je­dze­nia, od­dech mu świsz­czał. Wtedy do­tar­ło do za­kon­ni­cy, że z pew­no­ścią nie­szczę­śnik nie ma siły się­gnąć po je­dze­nie.

Ale w tych ciem­no­ściach trud­no bę­dzie go na­kar­mić. Mu­sia­ła zna­leźć ja­kieś źró­dło świa­tła.

Nie­opo­dal znaj­do­wał się ko­ściół. Tam bez wąt­pie­nia bę­dzie wiele świec.

– Po­cze­kaj chwi­lę, nie­dłu­go po­wró­cę – rze­kła do męża, opusz­cza­jąc izbę i mając na­dzie­ję, że ten jesz­cze bę­dzie żył, gdy ona po­wró­ci.

 

 

Ciem­ność, smród, prze­szko­dy. Bez po­chod­ni, świe­cy czy świa­tła księ­ży­ca zwy­kłe przej­ście przez do­słow­nie kilka uli­czek wią­za­ło się z za­gro­że­niem zdro­wia, a nawet życia.

Jed­nak Elż­bie­ta bo­ha­ter­sko kro­czy­ła w stro­nę ko­ścio­ła, dziel­nie po­wstrzy­mu­jąc za­war­tość trze­wi pod­cho­dzą­cą do gar­dła i omi­ja­jąc licz­ne zwło­ki miesz­kań­ców.

W końcu z mroku wy­ło­ni­ły się ka­mien­ne mury świą­ty­ni. Pia­sko­wiec i wa­pień były do­brze wi­docz­ne nawet pod­czas głę­bo­kich nocy.

Po chwi­li zo­rien­to­wa­ła się, że nie tylko mury roz­ja­śni­ły jej widok.

Przez wi­tra­że prze­bi­ja­ło się nikłe, mi­go­czą­ce świa­tło, jakby w środ­ku ktoś cho­dził z po­chod­nią.

Pierw­szą re­ak­cją za­kon­ni­cy był uśmiech; bo któż inny mógł cho­dzić o tej porze po ko­ście­le? Tylko du­chow­ny. Z pew­no­ścią po­mo­że jej w przy­nie­sie­niu ulgi cier­pie­niom cho­re­go, który teraz na nią cze­kał i udzie­li mu ostat­nie­go na­masz­cze­nia.

Z tą myślą pew­nym kro­kiem prze­kro­czy­ła próg ko­ścio­ła. Jed­nak wnet zro­zu­mia­ła, że była w błę­dzie.

Ogrom­ną nawę i ścia­ny świą­ty­ni oświe­tla­ły dwie po­chod­nie, a nie jedna. Po apa­ry­cji i wy­po­wie­dziach mężów je dzier­żą­cych można było od razu wy­wnio­sko­wać, że nie są du­chow­ny­mi. Klęli, aż uszy wię­dły, śmie­jąc się przy tym głup­ko­wa­to. Poza tym du­chow­ni ra­czej nie mieli by ze sobą wiel­kich worów, do któ­rych wrzu­ca­li wszyst­ko, co im wpa­dło w ręce, bez na­le­ży­tej czci dla świę­tych przed­mio­tów.

Elż­bie­ta scho­wa­ła się za jedną z ław. Gdy uspo­ko­iła od­dech, od­wa­ży­ła się wy­chy­lić nieco głowę i przyj­rzeć sza­brow­ni­kom.

Jeden z nich nosił bliaud o ko­lo­rze, któ­re­go za­kon­ni­ca nigdy wcze­śniej nie wi­dzia­ła – in­ten­syw­ny, ciem­ny nie­bie­ski…? Ma­te­riał był pod­bi­ty fu­trem. Z pew­no­ścią kra­dzio­ny, bo ru­mia­na, za­pi­ja­czo­na twarz obec­ne­go wła­ści­cie­la oraz licz­ne braki w uzę­bie­niu nie sta­no­wi­ły ra­czej o wy­so­kiej po­zy­cji.

Drugi zło­dziej chyba nie zdo­łał zna­leźć ni­cze­go po­dob­ne­go, bo miał na sobie tylko długą, lnia­ną ko­szu­lę i szare no­ga­wi­ce. A śmiał się jesz­cze bar­dziej głup­ko­wa­to niż ten pierw­szy.

Ere­mit­ka po­sta­no­wi­ła, że naj­le­piej bę­dzie prze­cze­kać, aż sza­brow­ni­cy sobie pójdą. W tym mo­men­cie wyj­ście z ko­ścio­ła wią­za­ło się z dużym ry­zy­kiem, bo trud­no cho­dzić po ka­mien­nych po­sadz­kach, nie wy­da­jąc przy tym żad­ne­go dźwię­ku. I tak miała ogrom­ne szczę­ście, że nie usły­sze­li jej, gdy wcho­dzi­ła.

Do­pie­ro wtedy uj­rza­ła obok klę­czą­cą nie­wia­stę, opar­tą o ławę, po­grą­żo­ną w mo­dli­twie. Była do­słow­nie na wy­cią­gnię­cie ręki. Przy­szła tu po pomoc, lecz Bóg jej nie oca­lił. Skóra na twa­rzy już za­czę­ła od­cho­dzić, po­dob­nie jak z dłoni za­ci­śnię­tych na de­skach. Spod szczę­ki wy­ła­nia­ły się ogrom­ne, ciem­ne guzy.

Elż­bie­ta od­ru­cho­wo krzyk­nę­ła, po czym przy­tknę­ła pięść do ust.

Sza­brow­ni­cy za­mil­kli.

Po chwi­li jeden z nich za­py­tał:

– Sły­sza­łeś to?

– Oczy­wi­sta, że sły­sza­łem! Ktoś tu jest…

Elż­bie­ta sły­sza­ła ich żwawe kroki stą­pa­ją­ce po ka­mien­nej po­sadz­ce, coraz gło­śniej­sze i bliż­sze.

Spoj­rza­ła po­now­nie na zwło­ki mo­dlą­cej się nie­wia­sty.

– Wyłaź, bę­kar­cie, kurwi synie! – Głos zło­dzie­ja wi­siał już nie­mal nad jej uchem.

Gdy zaj­rze­li za ławę, wznie­śli taki raban, że za­kon­ni­ca pra­wie ogłu­chła. Wrza­snę­li, jakby kto ich wrząt­kiem polał.

Na­tych­miast ucie­kli z ko­ścio­ła, za­po­mi­na­jąc o swo­ich łu­pach.

– Do kur­wich ma­cie­rzy synów! Co to było?? – Do­tar­ło jesz­cze do uszu Elż­bie­ty, która z mie­sza­nym uczu­ciem obrzy­dze­nia i czci od­kła­da­ła ciało nie­wia­sty słu­żą­ce jej przed chwi­lą za ma­rio­net­kę.

 

 

We­szła do domu, za­mknę­ła drzwicz­ki i na­słu­chi­wa­ła. Z głębi po­miesz­cze­nia do­bie­gło do niej rzę­że­nie i świst wy­do­by­wa­ją­cy się z umie­ra­ją­ce­go. Ode­tchnę­ła z ulgą. Zdą­ży­ła.

Po­ło­ży­ła na kle­pi­sku jedną ze świec, krze­si­wo i hubkę – łupy z ko­ścio­ła. Po chwi­li mrok ustą­pił świa­tłu chy­bo­czą­ce­mu się po gli­nia­nych ścia­nach.

Zbli­ży­ła się do cho­re­go i pra­wie upu­ści­ła świe­cę.

Nie­szczę­śnik nie tylko brzmiał i cuch­nął, ale istot­nie wy­glą­dał, jakby umie­rał. Tuż pod jego sie­dze­niem Elż­bie­ta za­uwa­ży­ła krew. Ko­szu­lę i no­ga­wi­ce miał po­szar­pa­ne, na wskroś prze­po­co­ne. Klat­ka pier­sio­wa mie­ni­ła się fio­le­to­wy­mi, si­ny­mi pla­ma­mi.

Jed­nak za­kon­ni­cę naj­bar­dziej prze­stra­szy­ła jego głowa, a ra­czej to, co znaj­do­wa­ło się pod nią. Guzy na szyi były tak na­brzmia­łe, że aż prze­krzy­wia­ły głowę męża, który wy­glą­dał bar­dzo gro­te­sko­wo i nie­po­ko­ją­co za­ra­zem.

Z ust nie­szczę­śni­ka wy­do­by­wa­ło się rzę­że­nie, z oczu bła­ga­nie.

– Pić… – wy­char­czał.

– Na rany Chry­stu­sa, wy­bacz… – Elż­bie­ta schy­li­ła się po jeden z owo­ców, które wcze­śniej zo­sta­wi­ła w koszu tuż przy sien­ni­ku. Ręka jej mi­mo­wol­nie drża­ła, gdy zbli­ża­ła ją do twa­rzy cho­re­go.

Gdy ten otwo­rzył usta, by wgryźć się w owoc, do­tarł do niej tak przy­kry za­pach, że mu­sia­ła od­wró­cić głowę. Nie miała wąt­pli­wo­ści, że mąż do­słow­nie gnił i nie do­ży­je rana.

 

 

– Aua!

Pie­cze­nie oka wy­rwa­ło Elż­bie­tę ze snu. Za­sło­ni­ła je jedną dło­nią, a drugą pod­nio­sła się z pro­wi­zo­rycz­ne­go sien­ni­ka, które nocą ukle­pa­ła sobie ze słomy i worów, przy­nie­sio­nych uprzed­nio z wozu.

To wła­śnie źdźbło słomy było wi­no­waj­cą.

– Niech to dun­der świ­śnie! – za­klę­ła, po czym od­ru­cho­wo się prze­że­gna­ła.

Przy­po­mnia­ła sobie, gdzie się znaj­du­je. Nie­pew­nie spoj­rza­ła w głąb izby.

Mąż spał. O dziwo jego od­dech już nie przy­po­mi­nał skrzy­pią­cych drzwi, które do­ma­ga­ły się nie­zwłocz­nej na­pra­wy. Brzmiał płyt­ko, ale przy­po­mi­nał od­dy­cha­nie zdro­we­go czło­wie­ka.

Nie do­wie­rza­jąc, wsta­ła i zbli­ży­ła się do cho­re­go.

Za­bra­ło jej dech. Na pier­si męża fio­le­to­we plamy zbla­dły, a guzy pod szyją zmniej­szy­ły się na tyle, by mógł już nor­mal­nie uło­żyć głowę.

– To ci cuda… – szep­nę­ła. – Prze­cież to nie­moż­li­we… To…

Na­po­tka­ła wzro­kiem owoce le­żą­ce w koszu pod sien­ni­kiem.

– To te owoce leczą…?

Wy­bie­gła z chaty tak ry­chle, że za­po­mnia­ła o ni­skich drzwicz­kach i wy­so­kim progu. Ude­rzy­ła się w głowę i kost­kę, lecz nie zwa­ża­ła na to.

Owoce le­ża­ły w wozie, na szczę­ście sza­brow­ni­cy ich nie zna­leź­li. Jed­nak praw­do­po­dob­nie nadal byli w mie­ście.

Wró­ci­ła do chat­ki i za­glą­da­ła do róż­nych za­ka­mar­ków w po­szu­ki­wa­niu noża. Kuc­nę­ła przy skrzy­ni. Gdy ją otwie­ra­ła, usły­sza­ła męski głos.

– Niech bę­dzie po­chwa­lo­ny.

Po­wo­li opu­ści­ła wieko i spoj­rza­ła na niego. Miał zmę­czo­ny, ale jed­no­cze­śnie ra­do­sny wyraz twa­rzy.

– Czego sio­stra szuka?

Wsta­ła z klę­czek i po­de­szła do sien­ni­ka.

– Jak się czu­jesz? – za­py­ta­ła.

– Świet­nie – od­parł. – Chyba umar­łem.

Uśmiech­nę­ła się. Za­prze­czy­ła głową.

– Bo zo­ba­czy­łem anio­ła – dodał, po czym mru­gnął ło­bu­zer­sko.

Elż­bie­ta prych­nę­ła, by za­ma­sko­wać za­kło­po­ta­nie.

– Nie wstyd ci, za­le­cać się do za­kon­ni­cy?

– Ale ja na­praw­dę go zo­ba­czy­łem… – Zmie­nił głos na po­waż­ny. Wy­cią­gnął ko­ści­ste dło­nie w jej stro­nę.

Za­drża­ła, ale się nie cof­nę­ła. Ujął obie­ma rę­ka­mi jej dłoń, a ona po­czu­ła dziw­ną iskier­kę, wę­dru­ją­cą z palca aż do krę­go­słu­pa.

– Bo tylko anioł mógł mnie ura­to­wać – po­wie­dział, pa­trząc jej w twarz.

Od­wza­jem­ni­ła spoj­rze­nie. Oczy męża wy­glą­da­ły cał­kiem ina­czej niż w nocy, już nie za­snu­wa­ła ich mgła. Teraz biła z nich in­ten­syw­na zie­leń, so­czyst­sza od traw w jej ogród­ku, który zo­sta­wi­ła da­le­ko za lasem. Po­czu­ła tę­sk­no­tę za swoim domem, za pro­stym ży­ciem, mo­dli­twą pełną wdzięcz­no­ści, nie­zna­ją­cą pre­ten­sji do Boga. Za Igni­sem.

– Jak ci na imię? – wy­rwał ją z za­my­śle­nia.

– Elż­bie­ta.

– Ka­zi­mierz.

Za­mil­kli, nie od­ry­wa­jąc od sie­bie wzro­ku i nadal trzy­ma­jąc dło­nie w uści­sku.

– Elż­bie­to… – szep­nął po dłuż­szej chwi­li.

Serce za­bi­ło jej moc­niej.

– Tak?

– Czego szu­ka­łaś w mojej skrzy­ni?

 

 

Ka­zi­mierz za­pro­po­no­wał, by wóz zo­sta­wić, bo w ten spo­sób bę­dzie im ła­twiej spraw­dzać, czy ktoś jesz­cze prze­żył w mie­ście. Elż­bie­ta opo­wie­dzia­ła mu wtedy o sza­brow­ni­kach, któ­rych spo­tka­ła ze­szłej nocy w ko­ście­le i ka­te­go­rycz­nie od­mó­wi­ła po­zo­sta­wie­nia wozu. Tak więc nowo po­zna­ny mąż mu­siał przy­stać na jej proś­bę.

Pa­trzy­ła z nie­po­ko­jem na niego, gdy wy­chu­dzo­ny­mi ra­mio­na­mi chwy­tał drągi od wozu. Za­pro­po­no­wa­ła, by może le­piej zo­stał w domu, ale on twier­dził, że czuje się o wiele le­piej, poza tym nie chce, żeby Elż­bie­ta sama cho­dzi­ła po mie­ście.

Spoj­rza­ła na jego szyję. Guzy zni­ka­ły w bły­ska­wicz­nym tem­pie, były już ledwo wi­docz­ne. Nie mogła się na­dzi­wić nad wła­ści­wo­ścia­mi cu­dow­nych owo­ców, po­da­ro­wa­nych jej po­śmiert­nie przez Igni­sa.

Toteż przy­sta­ła na wspól­ną wę­drów­kę. On cią­gnął wóz z owo­ca­mi, ona szła obok niego z nożem w ręce.

Była to na­praw­dę trud­na prze­pra­wa. Słoń­ce wi­szą­ce na po­łu­dniu pie­kło bez­li­to­śnie. Licz­ne ciała zmar­łych za­gra­dza­ły drogę, więc Elż­bie­ta z Ka­zi­mie­rzem mu­sie­li czę­sto przy­sta­wać i od­su­wać zwło­ki na bok. Za­kon­ni­ca nad każ­dym od­ma­wia­ła mo­dli­twę, nie zwa­ża­jąc na skwar ani mia­zma­ty bez­u­stan­nie ata­ku­ją­ce nos.

W pew­nym mo­men­cie na­tknę­li się na po­zo­sta­ło­ści oso­bli­wie odzia­ne­go je­go­mo­ścia. Elż­bie­ta nie po­zna­ła­by go, gdyby nie ma­te­riał, który miał na sobie, bo ka­wa­łek twa­rzy miał od­gry­zio­ny, z pew­no­ścią przez wy­głod­nia­łe psy.

Elż­bie­ta mil­cza­ła, wpa­tru­jąc się w ciem­no­nie­bie­ski bliaud pod­bi­ty fu­trem.

– Aku­rat jego słusz­nie spo­tka­ła boska kara – po­wie­dzia­ła bez cie­nia smut­ku.

– To ten sza­brow­nik? – za­py­tał Ka­zi­mierz.

– Tak.

Nie pod­nio­sła zwłok, tylko kop­nę­ła je mocno, aż się prze­to­czy­ły kilka łokci dalej, po czym kon­ty­nu­owa­ła wę­drów­kę.

– Świę­ci pań­scy! – krzyk­nął Ka­zi­mierz. – Nawet nie po­mo­dlisz się za jego duszę?

– Nie, bo on nie ma duszy – skwi­to­wa­ła.

Ka­zi­mierz miał ocho­tę gwizd­nąć z za­chwy­tu. Nie wie­dział, że za­kon­ni­ce po­tra­fią być tak za­dzior­ne.

– My­śla­łem, że służ­ki Boga są uczo­ne mi­ło­wać każ­de­go – po­wie­dział, pró­bu­jąc ją do­go­nić. – Że w każ­dym czło­wie­ku jest od­zwier­cie­dle­nie Stwór­cy, i takie tam…

Prze­rwał, bo Elż­bie­ta przy­sta­nę­ła tak gwał­tow­nie, że pra­wie na nią wpadł.

Wpa­try­wa­ła się w małą chatę, ule­pio­ną z gliny i wi­kli­ny. Nad ma­ły­mi drzwicz­ka­mi wi­siał za­cze­pio­ny o kij czar­ny sur­kot. Za­rów­no wej­ście jak i okien­ni­ce zo­sta­ły za­bi­te de­ska­mi. Domek ota­cza­ły gęste krze­wy głogu.

Za­kon­ni­ca po­de­szła do drzwi i pró­bo­wa­ła wy­rwać deskę.

– Co ty wy­czy­niasz? – za­py­tał Ka­zi­mierz, ale za­miast od­po­wie­dzi otrzy­mał wy­rzu­ty, czemu nie przyj­dzie jej pomóc.

Pod­biegł więc i wspól­ny­mi si­ła­mi wy­rwa­li jedną deskę, potem drugą, trze­cią. Gdy skoń­czy­li, pot lał się z nich stru­mie­nia­mi. Ktoś na­praw­dę nie chciał, by go­spo­da­rze wy­szli na ze­wnątrz.

Elż­bie­ta prze­szła przez dziu­rę i wy­da­ła z sie­bie krót­ki, acz roz­pacz­li­wy krzyk.

Zro­zu­mie­nie, co wy­da­rzy­ło się w cha­cie, za­ję­ło jej dłuż­szą chwi­lę. Zde­for­mo­wa­ne przez wiel­ki pomór ciała utrud­nia­ły roz­po­zna­nie, ale układ izby i ubiór go­spo­da­rzy nie po­zo­sta­wia­ły wąt­pli­wo­ści, kim byli zmar­li.

Maria i Zbi­gniew.

Oboje mieli czar­ne dło­nie i nogi, jakby spa­lo­no im człon­ki. Ciała usia­ne były gu­za­mi wiel­ko­ści mniej wię­cej ku­rze­go jajka. Maria le­ża­ła tuż przy ścia­nie, nad nią w jed­nym miej­scu było cha­rak­te­ry­stycz­ne wgłę­bie­nie, któ­re­go Elż­bie­ta nie wi­dzia­ła wcze­śniej. Do­my­śli­ła się, że bia­ło­gło­wa pró­bo­wa­ła się wy­do­stać, ale wsku­tek wy­czer­pa­nia nie miała sił prze­bić nawet tak le­ci­wej ścia­ny.

Zbi­gniew leżał z nie­na­tu­ral­nie wy­krę­co­ną głową, lecz nie z po­wo­du ol­brzy­mich guzów, jak to spo­tka­ło Ka­zi­mie­rza. Przy­czy­na mu­sia­ła być inna. Za­kon­ni­ca unio­sła głowę – dach był nieco obe­rwa­ny. Przy­pusz­cza­ła, że nie­szczę­śnik pró­bo­wał wspiąć się na po­wa­łę i przez dym­nik wyjść na ze­wnątrz. Nie­ste­ty trzci­na nie jest zbyt sta­bil­ną kon­struk­cją i mu­sia­ła się ze­rwać.

Ka­zi­mierz sta­nął obok Elż­bie­ty, która za­czę­ła od­ma­wiać mo­dli­twy nad umę­czo­ny­mi cia­ła­mi.

Gdy skoń­czy­ła, usia­dła na sien­ni­ku, na któ­rym jesz­cze nie tak dawno była gosz­czo­na. Spu­ści­ła oczy.

– Zna­łam ich – szep­nę­ła. – Ci lu­dzie mnie ura­to­wa­li.

Jej usta i pod­bró­dek za­drża­ły. Ka­zi­mierz mil­czał.

– Jak można uczy­nić coś ta­kie­go? – Z głosu za­kon­ni­cy biła złość. – Uwię­zić ludzi w ich wła­snym domu…

– I tak by umar­li – po­wie­dział cicho jej to­wa­rzysz.

Pod­nio­sła gwał­tow­nie głowę, wbi­ja­jąc w niego spoj­rze­nie.

– Pomóż mi ich za­ko­pać.

Kiw­nął głową.

– Do­brze, ale gdzie?

– Naj­le­piej bę­dzie na ich wła­snym ogród­ku.

Ka­zi­mierz nieco się spe­szył.

– Eee, nie… Le­piej dać ich gdzie in­dziej – wy­mam­ro­tał.

– Dla­cze­go?

– Cały ogród za­rósł gło­giem… Le­piej ich prze­nieść do dołu, który już jest wy­ko­pa­ny.

Za­kon­ni­ca miała za­pro­te­sto­wać, ale zaraz za­mknę­ła usta. Po­my­śla­ła, że pew­nie Ka­zi­mierz po pro­stu nie ma siły, by kopać. Ona też ledwo cho­dzi­ła ze zmę­cze­nia.

– Do­brze, więc tak uczyń­my.

 

***

 

Mi­ja­ły dni, ty­go­dnie. Ka­zi­mierz i Elż­bie­ta zwie­dzi­li chyba każdą wio­skę w po­bli­żu Boch­ni. Nie­ste­ty wszę­dzie znaj­do­wa­li tylko śmierć. Byli chyba ostat­ni­mi ludź­mi na tym świe­cie. Za­kon­ni­ca na­praw­dę za­czy­na­ła w to wie­rzyć.

Naj­wi­docz­niej po­dob­ne myśli kłę­bi­ły się w gło­wie jej to­wa­rzy­sza, bo pew­ne­go wie­czo­ru, gdy od­po­czy­wa­li po po­wro­cie z jed­nej z wio­sek, rzekł:

– Bóg nas nie­na­wi­dzi.

Za­kon­ni­ca po­cząt­ko­wo zbyła to stwier­dze­nie mil­cze­niem. Ka­zi­mierz wgry­zał się w owoc i jed­no­cze­śnie ob­ser­wo­wał jej re­ak­cję. W końcu za­py­ta­ła:

– Dla­te­go nas stwo­rzył na swoje po­do­bień­stwo?

Mąż prych­nął.

– I cóż z tego, skoro chce nas teraz uni­ce­stwić?

Cisza. Prze­żu­wa­nie, mla­ska­nie, wiatr świsz­czą­cy z okien­nic.

– Może to nie Bóg chce nas znisz­czyć. – Głos Elż­bie­ty bru­tal­nie prze­rwał mil­cze­nie. – Ist­nie­ją takie siły, któ­rych nie poj­mu­ją naj­tęż­sze umy­sły tego świa­ta. Może jest coś jesz­cze po­tęż­niej­sze­go niż Bóg.

Zdzi­wi­ły go słowa, które prze­cież wy­szły z ust za­kon­ni­cy, przy­kład­nej słu­żeb­ni­cy Boga.

A może już nie ta­kiej przy­kład­nej.

Z pew­no­ścią wi­dzia­ła wiele. Wi­dzia­ła wię­cej, niż chcia­ła kie­dy­kol­wiek zo­ba­czyć.

Ale on rów­nież.

Pa­mię­tał, jak jed­ne­go dnia idąc na targ, witał się z ser­decz­nym są­sia­dem, a dru­gie­go dnia na polu zo­ba­czył jego ciało usia­ne fio­le­to­wy­mi, bo­ży­mi zna­mio­na­mi.

Wi­dział, jak córkę po­ra­sta­ją wiel­kie guzy przy­po­mi­na­ją­ce jajka, jak sy­no­wi czer­nie­ją dło­nie i pluje krwią. Pa­mię­tał, jak pew­ne­go dnia obu­dził się z brza­skiem, a oni już nie za­mie­rza­li wsta­wać.

Nagle po­czuł ogrom­ne brze­mię i nie­przy­jem­ny żar w pier­si.

Płacz Elż­bie­ty wy­rwał go z za­my­śle­nia. Jesz­cze nigdy nie sły­szał, by ktoś tak pła­kał, jed­no­cze­śnie cicho, acz in­ten­syw­nie, chwi­la­mi bra­ko­wa­ło jej tchu.

Ka­zi­mierz nie wie­dział, co po­cząć. Jak każdy mąż, nie był dobry w kwe­stiach nie­wie­ścich. Pod­szedł do niej, usiadł obok.

– No już – po­wie­dział nie­zdar­nie. – Wszyst­ko bę­dzie do­brze…

Te słowa były tak wy­łu­ska­ne z sensu, że aż się skrzy­wił od razu po ich wy­po­wie­dze­niu.

Zre­zy­gno­wał więc ze słów. Wy­cie­rał de­li­kat­nie łzy z jej po­licz­ków. Pa­trzył na twarz Elż­bie­ty i czuł się bar­dzo nie­swo­jo. Skoro taka silna nie­wia­sta jak ona, która prze­ży­ła głód i za­ra­zę, która go ura­to­wa­ła, pła­ka­ła teraz rzew­ny­mi łzami, du­si­ła się wręcz bez­rad­no­ścią, to już nie było ra­tun­ku dla ni­ko­go. Nie było ra­tun­ku dla świa­ta.

Mu­sia­ła prze­stać pła­kać. Niech to się skoń­czy.

Chwy­cił ją de­li­kat­nie za dło­nie, wil­got­ne od łez. Elż­bie­ta za­mar­ła za­sko­czo­na i uci­chła na chwi­lę.

– Te dło­nie… – mruk­nął. – Te cu­dow­ne dło­nie. Ule­czy­ły mnie. Te dło­nie chcia­ły ule­czyć świat.

Po­ca­ło­wał je ostroż­nie, chcąc po­dzię­ko­wać za wszyst­ko, co uczy­ni­ła. Spra­co­wa­ne, umę­czo­ne, a jed­no­cze­śnie pięk­ne ręce.

Za­kon­ni­ca po­czu­ła iskier­kę na każ­dym palcu, który ca­ło­wał. Nagle wszyst­kie się zjed­no­czy­ły i po­wę­dro­wa­ły przez serce do pod­brzu­sza.

Ujęła jego twarz. Był tak za­sko­czo­ny, że nie opo­no­wał, gdy po­czuł jej cie­płe usta na swo­ich.

On rów­nież po­czuł iskry, które roz­pa­la­ły się bez opo­rów, wę­dro­wa­ły, rzu­ca­ły się po całym ciele.

Elż­bie­ta nie my­śla­ła. Tylko czuła. Nigdy wcze­śniej nie czy­ni­ła tego, co chcia­ła uczy­nić za chwi­lę, jed­nak pod­skór­nie wie­dzia­ła, że in­stynkt ją po­pro­wa­dzi.

Zdję­ła mu ko­szu­lę, bie­ga­ła dłoń­mi go­rącz­ko­wo po klat­ce pier­sio­wej, która jesz­cze nie­daw­no ją prze­ra­ża­ła. Gła­ska­ła jego twarz, szyję, brzuch, wszyst­kie miej­sca, które jesz­cze nie­daw­no śmierć na­zna­czy­ła swo­imi zna­mio­na­mi i chcia­ła za­brać ze sobą.

Po­ca­łun­ki wę­dru­ją­ce po jej szyi i de­kol­cie były tak go­rą­ce, że aż oba­wia­ła się aktu sa­mo­spa­le­nia.

Zaraz znik­nę, zdą­ży­ła jesz­cze po­my­śleć, zanim osta­tecz­nie prze­ko­na­ła się, że istot­nie można z roz­ko­szy cał­ko­wi­cie znik­nąć.

 

 

Tro­chę nie­po­ko­ił ją fakt, że nie od­czu­wa­ła żad­nej skru­chy.

Bo jeśli trafi do pie­kła, to co z tego? Już do­brze je po­zna­ła. Trud­no by­ło­by do­świad­czyć cze­goś jesz­cze okrut­niej­sze­go niż apo­ka­lip­sa, głód, za­ra­za.

Ka­zi­mierz wszedł do chat­ki, uchy­la­jąc głowę przed ni­skim stro­pem. W ręku miał kosz czer­wo­nych owo­ców.

Uśmiech­nął się do Elż­bie­ty i podał jej jeden z nich.

– Jak się czu­jesz? – za­py­tał, sia­da­jąc obok niej na sien­ni­ku.

– Świet­nie – wy­mru­cza­ła, prze­żu­wa­jąc owoc.

– Nie ża­łu­jesz?

Ob­li­za­ła sok z pal­ców. Spoj­rza­ła na niego wy­mow­nie.

– A my­ślisz, że Bóg ża­łu­je ze­sła­nia na nas naj­pierw głodu, potem za­ra­zy?

Nie cze­ka­jąc na jego od­po­wiedź, wró­ci­ła do je­dze­nia.

– Czyli co, to był akt ze­msty na Bogu? – za­śmiał się nie­pew­nie.

– Nie bądź głupi. Uczy­ni­łam to, bo chcia­łam. Wcze­śniej całe życie Mu się po­świę­ca­łam, a On ze­słał na nas to. – Po­ka­za­ła ręką do­oko­ła, nie wska­zu­jąc na nic kon­kret­ne­go.

Ka­zi­mierz po­ki­wał głową.

– Rad je­stem, że nie ża­łu­jesz – po­wie­dział.

– Nie po­win­ni­śmy ni­cze­go ża­ło­wać w ta­kich oko­licz­no­ściach. – W jej gło­sie prze­bi­ja­ła się sta­now­czość, może nawet złość. – Je­stem prze­ko­na­na, że lu­dzie nigdy wcze­śniej, ani nigdy póź­niej nie do­świad­czą ta­kich okrop­no­ści. O ile w ogóle ludz­kość prze­trwa.

Ka­zi­mierz chrząk­nął.

– Może i masz rację, lecz jest jed­nak coś, czego bar­dzo ża­łu­ję…

Za­kon­ni­ca spoj­rza­ła na niego z uwagą. Odło­ży­ła ogry­zek na kle­pi­sko.

Ka­zi­mierz wes­tchnął.

– Czy można wy­spo­wia­dać się za­kon­ni­cy?

– Oba­wiam się, że nie masz innej moż­li­wo­ści.

Uśmiech­nę­li się do sie­bie blado, bez­rad­nie.

– No więc… – za­czął nie­pew­nie. Ręce mu drża­ły. – Ja… zro­bi­łem coś okrop­ne­go…

– Jak my wszy­scy…

– Zja­dłem zwło­ki dziec­ka.

Elż­bie­ta za­sty­gła.

– Jesz­cze zanim wiel­ki pomór do­tarł tutaj, nie­prze­rwa­nie padał deszcz… Zresz­tą, wiesz… – Nie­dba­le mach­nął ręką. – Lu­dzie jedli, co po­pa­dło. Naj­pierw sple­śnia­łe zboże, potem łajno zwie­rząt, aż w końcu… – Na­brał dużo po­wie­trza, po czym je wy­pu­ścił. – Mia­łem uro­je­nia, wi­dzia­łem kozły pie­kiel­ne, strasz­ne upio­ry… O wy­pa­czo­nych twa­rzach, szcze­rzy­ły się pa­skud­nie. Bła­ga­łem, żeby ode­szły, albo żeby mnie za­bi­ły. Po­wie­dzia­ły, że nie odej­dą, do­pó­ki nie zjem zwłok dziec­ka. Wska­za­ły mi grób, za domem Zbi­gnie­wa i Marii, pod krze­wem głogu za­ko­pa­li tam có­recz­kę… I ja od­ko­pa­łem ją i…

Prze­rwał, wzniósł oczy do góry, pod­bró­dek mu drżał.

Elż­bie­ta mil­cza­ła. Znów była noc, szła za po­trze­bą, znów sły­sza­ła ko­pa­nie, mla­ska­nie, prze­żu­wa­nie.

Nie za­mie­rza­ła po­tę­piać Ka­zi­mie­rza. Nie był złym czło­wie­kiem. To sza­tan nim kie­ro­wał, głód, bóg nie­szczęść, ten kurwi syn…!

Ja nie mia­łam żad­nych wi­dzeń, a i tak za­mie­rza­łam zjeść Igni­sa, po­my­śla­ła gorz­ko. Z oczu znów po­le­cia­ło kilka łez. Po­czu­ła cie­płe, silne ramię Ka­zi­mie­rza. Pła­ka­li w ob­ję­ciach.

Nie wie­dzie­li, że Bóg po­sta­no­wił prze­rwać cier­pie­nie ludz­ko­ści. Pełen łaski i mi­ło­sier­dzia ob­da­rzył swoje za­gu­bio­ne owce drugą szan­są.

 

***

 

Zwło­ki nie­wia­sty już nie cuch­nę­ły. Wy­su­szo­ne, nie­mal po­zba­wio­ne mięsa, nie od­py­cha­ły już tak bar­dzo.

Elż­bie­ta spoj­rza­ła na swoje po­ra­nio­ne stopy, a potem na buty trupa. Bo­ga­to zdo­bio­ne kra­kow­ce, z bar­dzo dłu­gi­mi no­ska­mi… Ich wła­ści­ciel­ka pew­nie była żoną kupca. Po krót­kiej chwi­li wa­ha­nia za­kon­ni­ca po­czę­ła zdej­mo­wać obu­wie.

Wtedy usły­sza­ła stu­kot kopyt. Za­sty­gła, trzy­ma­jąc jed­ne­go buta.

Od jej lewej stro­ny po bruku stą­pa­ły wolno dwa konie, na któ­rych sie­dzie­li dość bo­ga­to odzia­ni mę­żo­wie. Czyż­by urzęd­ni­cy…?

– Co wy tu ro­bi­cie? – za­py­tał jeden z nich.

Elż­bie­ta była tak za­sko­czo­na przy­by­ciem kogoś spoza mia­sta, że po­wie­dzia­ła praw­dę, zbyt bo­ga­tą w szcze­gó­ły.

– Je­stem za­kon­ni­cą, nie sza­brow­ni­kiem… Ale tamte buty już cał­ko­wi­cie mi się zdar­ły, po­trze­bu­ję no­wych… – Kiw­nę­ła głową w stro­nę zwłok. – Jej już się nie przy­da­dzą.

Urzęd­nik i jego to­wa­rzysz wpa­try­wa­li się w nią nie­pew­nie. Nagle ten pierw­szy uśmiech­nął się lekko.

– Je­ste­ście tu sami, sio­stro?

– Jest jesz­cze Ka­zi­mierz, mój… – prze­rwa­ła zmie­sza­na – mój są­siad – skła­ma­ła i ledwo się po­wstrzy­ma­ła od zro­bie­nia znaku krzy­ża.

Do­stoj­nik ro­zej­rzał się po zruj­no­wa­nych bu­dyn­kach i roz­kła­da­ją­cych się cia­łach.

– Tylko wy prze­ży­li­ście?

– Na to wy­glą­da…

Mąż za­czął wy­da­wać po­le­ce­nia swo­je­mu to­wa­rzy­szo­wi. Spraw­dzić domy, zli­czyć je, osza­co­wać kosz­ta na­pra­wy… Resz­ta wy­po­wie­dzi roz­pły­nę­ła się w zmą­co­nym umy­śle Elż­bie­ty. Za­sta­na­wia­ła się, czy widzi po­sta­ci na sku­tek ognia świę­te­go An­to­nie­go, czy są to po pro­stu duchy zmar­łych, czy praw­dzi­wi lu­dzie…

 

***

 

Ma­rze­nia senne prze­szy­ło pia­nie ko­gu­ta. Elż­bie­ta po­wo­li roz­chy­li­ła po­wie­ki. Po­dźwi­gnę­ła się na łok­ciu, wsta­ła mo­zol­nie z sien­ni­ka, otwo­rzy­ła okien­ni­ce.

Słoń­ce wscho­dzi­ło, obej­mu­jąc świat zło­to-ró­żo­wą łuną. Z oko­licz­nych domów do­bie­ga­ły dźwię­ki garn­ków kła­dzio­nych na piece, by ugo­to­wać owsian­kę. Ktoś kogoś po­ga­niał, by ru­szać w pole. Krowy mu­cza­ły, bo wie­dzia­ły, że zaraz zo­sta­ną wy­do­jo­ne, a kury gda­ka­ły z sobie tylko zna­nych przy­czyn.

Elż­bie­ta wzię­ła ostat­nie czer­wo­ne owoce ze­bra­ne ze Srebr­ne­go Drze­wa, scho­wa­ła do ko­szy­ka, przy­kry­ła chu­s­tą. Ru­szy­ła na targ. Nie mogła uwie­rzyć, że jesz­cze dwa lata temu ulice Boch­ni wy­peł­nia­ła cisza, bezwzględnie na­rzu­co­na przez Wiel­ki Pomór.

Teraz cie­śle ra­to­wa­li wa­lą­ce się domy, fel­cze­rzy i gra­ba­rze uprząt­nę­li już nie­mal wszyst­kie ciała z uli­czek. Ro­dzi­ny z dzieć­mi ma­lo­wa­ły wap­nem ścia­ny do­mostw, a po bruku roz­le­gał się stu­kot kół na­le­żą­cych do wozów wy­peł­nio­nych wo­ra­mi zboża i becz­ka­mi piwa. Nawet mia­ro­wy brzęk ude­rza­nia me­ta­lu o metal wy­do­by­wa­ją­cy się z kuźni nie iry­to­wał już za­kon­ni­cy.

Serce rosło na ten widok, mia­sto po­wo­li od­ży­wa­ło. Wpraw­dzie wiele chat wciąż stało pu­stych, ale z pew­no­ścią wkrót­ce wy­peł­ni je szcze­biot dzie­ci i krzy­ki do­ro­słych.

Elż­bie­ta wy­mie­ni­ła na targu ostat­nie owoce za aż dwa korce zboża, trzy worki so­cze­wi­cy i an­ta­łek piwa. Za­śmia­ła się ser­decz­nie, bo nie pa­mię­ta­ła, kiedy ostat­nio udało jej się coś tak ko­rzyst­nie wy­mie­nić.

Ka­zi­mierz wró­cił do chaty wy­czer­pa­ny, ale szczę­śli­wy. Z wy­pie­ka­mi na twa­rzy opo­wia­dał jej o nowym urzą­dze­niu wpro­wa­dzo­nym w ko­pal­niach.

– Teraz więk­szość pracy wy­ko­nu­ją pompy wodne! – re­la­cjo­no­wał, jed­no­cze­śnie za­gry­za­jąc pod­pło­myk i za­pi­ja­jąc go piwem. – Mówią na nie pa­ter­no­ster. Po pro­stu sys­tem łań­cu­chów z ku­bła­mi wy­no­si wodę do góry, nie mu­si­my już sami wszyst­kie­go dźwi­gać! Chciał­bym, żebyś to zo­ba­czy­ła… Może jutro z sa­me­go rana po­je­dziesz tam ze mną, a potem wró­cisz do mia­sta?

Elż­bie­ta do­la­ła mu piwa do me­ta­lo­we­go kubka, po czym usia­dła na ławie, na­prze­ciw niego.

– Nie po­win­nam jeź­dzić konno…

Po­gła­ska­ła się po brzu­chu.

Ka­zi­mierz pra­wie się za­chły­snął.

– Czy to… czy ty…

Przy­tak­nę­ła.

Odło­żył kubek i chwy­cił dłoń Elż­bie­ty. Jego oczy się śmia­ły.

– Na­praw­dę rad je­stem… Ale… – Spoj­rzał ostroż­nie w górę, jakby ocze­ki­wał ciosu. – My­ślisz, że On ci wy­ba­czy?

Uśmiech­nę­ła się za­dzior­nie.

– Dla­te­go na wszel­ki wy­pa­dek na­zwie­my go Bo­gu­mił.

 

***

 

Serce biło jej mocno – pło­chli­wie, ale jed­no­cze­śnie ra­do­śnie. Oso­bli­we uczu­cie.

Słoń­ce ogrze­wa­ło twarz, a lekki wiatr ła­go­dził nieco upał, po­ru­szał krze­wy pa­pro­ci i hor­ten­sji, ga­łąz­ki brzóz i dębów. Zu­peł­nie tak samo, gdy po­dą­ża­ła tym trak­tem z wozem cięż­kim od owo­ców. Gdy chcia­ła pomóc miesz­kań­com i nie wie­dzia­ła jesz­cze, że spo­tka Ka­zi­mie­rza…

– Mamo, da­le­ko jesz­cze? – wy­rwał ją z za­my­śle­nia Boguś, drep­czą­cy obok.

– Już nie­da­le­ko, skar­bie – od­rze­kła. Uśmiech­nę­ła się, bo roz­po­zna­ła cha­rak­te­ry­stycz­ny pień dębu, prze­chy­lo­ny i odar­ty z kory, który za­po­wia­dał bli­ski cel po­dró­ży.

Wkrót­ce zza za­krę­tu wy­ło­ni­ło się ono. Srebr­ne Drze­wo.

Bił od niego jesz­cze więk­szy ma­je­stat, niż gdy przed laty opusz­cza­ła chat­kę. Jej dawny dom pod­dał się upły­wo­wi czasu i można go było od­na­leźć je­dy­nie w po­sta­ci zmur­sza­łych desek. Nieco za­smu­cił ją ten widok, ale Srebr­ne Drze­wo znów jej ka­za­ło na sie­bie pa­trzeć.

Nagle coś się po­ru­szy­ło wśród zło­to-czer­wo­nych liści. Elż­bie­ta zmru­ży­ła oczy.

Nie. To nie­moż­li­we… To…

Ignis. Ptak o czer­wo­no-zło­tych pió­rach i srebr­nym dzio­bie. Po­now­nie ożył. I był jesz­cze pięk­niej­szy.

Fe­niks po­chy­lił głowę, wy­pro­sto­wał się i wydał z sie­bie nie­sa­mo­wi­ty trel, w któ­rym Elż­bie­ta i Bo­gu­mił usły­sze­li samą do­broć. Pie­śni po­chwal­ne na cześć wsze­go stwo­rze­nia, słoń­ca, sa­me­go Stwo­rzy­cie­la, nio­sły dobrą no­wi­nę aż po łąki i do­li­ny do sa­mych gór.